De apotheek

Er zijn veel apotheken in Frankrijk: het geneesmiddelengebruik is enorm, veruit het hoogste in Europa. Per 2500 inwoners is een officine in de buurt, in Nederland 1 apotheek op de 10.000 inwoners. Een bezoek aan de huisarts leidt in 90% van de gevallen tot het uitschrijven van een recept. Overheid en ziekenfondsen proberen dat voorschrijfgedrag te veranderen door generieke geneesmiddelen te propageren en merkartikelen minder te vergoeden.

De Franse apotheker beschouwt het niet echt als zijn taak om te letten op een mogelijk ongewenst samengaan van verschillende soorten medicijnen. Meer dan 2,5 miljard flesjes en doosjes met pillen gaan bij de Franse apotheker, die zelf zijn prijzen bepaalt van de niet door het ziekenfonds vergoede middelen, over de toonbank. Het ziekenfonds keert jaarlijks ruim € 17 miljard uit aan geneesmiddelenvergoeding. En van het slikken van antibiotica krijgen de Fransen geen genoeg: 80 miljoen recepten voor de bestrijding van keelpijn, angina en zelfs kleine griepjes worden jaarlijks uitgeschreven, ruim drie keer zoveel als in Nederland.

---

Minder medicijnen: apothekers gaan door met zeuren

Tal van Franse apothekers - er zijn er maar liefst 22.500 in Frankrijk - zouden in financiële moeilijkheden gekomen zijn en zullen in september opnieuw spreken met minister Roselyne Bachelot van Volksgezondheid. Bezuinigingsmaatregelen van de overheid op het medicijnengebruik - het hoogste in Europa - zouden vorig jaar 101 apotheken hebben doen sluiten; 111 andere verkeerden in de problemen of zouden failliet gaan. De aantallen zijn vergeleken met overige winkelbedrijven erg laag, maar het verschijnsel is nieuw in de branche van de apotheken. Geklaagd wordt verder over het kleinere aantal medicijnen - meestal de pillen zonder enig gezondheidseffect - dat wordt vergoed door de Sécu, gemopperd wordt over de prijsverlagingen van medicijnen en het teruglopende aantal recepten voor geneesmiddelen. Deze maatregelen zijn juist bedoeld om het overvloedige en vaak onzinnige gebruik van pillen een poeders terug te dringen en daarmee de kosten te verlagen. De apothekers zijn bovendien niet blij met de verlaging van de winstmarges op de steeds meer voorgeschreven en toegepaste generieke geneesmiddelen. De drie brancheorganisaties willen praten over een verbetering van hun marges en afschaffing van de plicht tot het leveren van geneesmiddelen in grootverpakking (drie maanden) voor chronisch zieken. Verspilling van niet gebruikte medicijnen zou hiermee worden tegengegaan, maar de patiënt moet dan wel elke maand € 0,50 per doosje zelf betalen. De apothekers willen hun takenpakket en daarmee hun beloningen uitbreiden met lichte medische handelingen (bloeddruk opmeten), adviezen bij verkoudheid e.d., zodat minder doktersbezoek nodig is. Dat kan volgens de beroepsgroep vooral nuttig zijn in streken waar steeds minder huisartsen gevestigd zijn. In die gebieden blijven de groen flikkerende neon-gevelreclames nog altijd zeer talrijk.
(09.08.10)

---

---

Fransen slikken weer meer antibiotica

'Si on les utilise à tort, ils deviendront moins forts', aldus het nieuw rijmzinnetje waarmee de ziekenfondsen het publiek oproepen minder om antibiotica te vragen: als men ze ten onrechte gebruikt, worden ze minder werkzaam. Met de slogan 'les antibiotiques, c'est pas automatique' probeerde de Assurance maladie al eerder het voorschrijfgedrag van de artsen te veranderen. Sinds 2002 liep het gebruik dan ook enigszins terug, maar in de afgelopen twee winters is vastgesteld dat het gebruik weer toeneemt, vooral bij volwassenen. Dat automatisme is gevaarlijk, zo menen de ziekenkassen. Het veelvuldig en soms onzinnig gebruik van antibiotica heeft ertoe geleid dat de verminderde werkzaamheid dramatische gevolgen heeft: bacteriën worden resistent, hetgeen jaarlijks leidt tot 25.000 doden in Europa. Het verschijnsel van resistentie is voor een deel geheel natuurlijk, maar zij wordt bevorderd door het gebruik van antibiotica. Bij een juist gebruik is het medicijn acceptabel. Volgens de Assurance maladie is 40% van de voorgeschreven antibiotica niet gerechtvaardigd. Onwetendheid zorgt ervoor dat ook bij virale aandoeningen (griep, bronchitis e.d.) antibiotica wordt gebruikt. Volstrekt overbodig, want antibiotica bestrijden geen virussen. De onzinnigheid ervan is dubbelop: de patiënt geneest niet en de verminderde effectiviteit is gevaarlijk als er werkelijk antibiotica nodig zijn. De ziekenfondsen durven het niet hardop te zeggen, maar wijten de massa onterechte recepten niet alleen aan de onkundigheid van de artsen. Het zijn meestal de patiënten zelf die aandringen op het krijgen van antibiotica. De dokter durft vaak geen weerstand te bieden aan deze verzoeken. Vandaar nog steeds het algemene beeld bij de bezoeken aan de talrijke Franse apotheken: men verlaat het pand vrijwel altijd met een zak vol doosjes en flesjes. En vandaar ook de nieuwe campagne van de ziekenfondsen, die jaarlijks miljarden spenderen aan de terugbetaling van onterecht voorgeschreven geneesmiddelen.
(24.05.10)

---

---

Generieke medicijnen nog niet algemeen

 

 

Wie in een apotheek in Deux-Sèvres medicijnen koopt, krijgt deze in 85% geleverd als generiek geneesmiddel. In Bouches-du-Rhône gebeurt dat in 73% van de gevallen en in Parijs voor 67%. De regionale verschillen blijken moeilijk te verklaren. De Sécurité sociale, die veel bespaart als het gebruik van generieke geneesmiddelen algemeen wordt, gaat een lijst bijhouden van de 'slechte leerlingen' en heeft daartoe een akkoord ondertekend met de drie grote apothekersorganisaties. Landelijk gezien is de verkoop van de goedkopere medicijnen tot gemiddeld 80% gestegen. De aandacht gaat uit naar de departementen waar de verkoop lager is. In de grote stadscentra blijkt er relatief minder generiek te worden geleverd. Een reden daarvan kan zijn dat door het grote aantal apothekers een belangrijk deel van deze middenstanders probeert vast te houden aan de merkartikelen, omdat nogal veel klanten ten onrechte menen dat deze merkmedicijnen effectiever zijn. Uit vrees dat de klant bij levering van generieke middelen dertig meter verderop in de straat naar een andere apotheker loopt, zouden deze apothekers minder octrooivrije medicijnen verkopen. In de komende maanden zullen van 18 producten de octrooien aflopen, zodat ook deze middelen voortaan in generieke vorm worden verkocht. Een belangrijk medicament is de bloedverdunner Plavix, die in december voor 75% als generiek middel over de toonbank moet gaan. De Sécu verwacht dit jaar voor ongeveer € 300 miljoen te besparen, waarvan € 200 miljoen alleen al voor Plavix.
(03.05.10)

---

---

Lijst van weinig vergoede medicijnen

Op de Franse doosjes met medicijnen kende men al het witte gestreepte etiketje (100% vergoed door de Sécu), het witte ongestreepte etiketje (65%) en het blauwe (35%). Zoals gemeld komt er een vierde bij, het oranje vignet, duidend op een nieuw vergoedingspercentage van 15. De overheid heeft een lijst geproduceerd van 150 producten die niet meer voor 35%, maar voor nog slechts 15% zijn te claimen bij de ziekenkassen. De overheid verwacht hiermee een besparing van € 145 miljoen te bereiken. Voor Fransen gaat het om een lijst zeer bekende, vrij onschuldige geneesmiddelen en middeltjes die nauwelijks een heilzaam effect hebben: Débridat, Eryfluid, Gelox, Hexomedine, Myolastan, Rhynotrophyl, Tanakan, Zovirax, Toplexil. Verzekerden onder de CMU blijven overigens het recht behouden om deze middelen voor 100% vergoed te krijgen. De aanvullende verzekeringen zouden het niet vergoede deel voor hun rekening nemen, maar blijken daarvoor nog niet veel te voelen. Deze mutuelles zijn tegenstander van de nieuwe maatregel en menen dat het beter zou zijn om de vergoedingen op de nauwelijks werkzame producten geheel achterwege te laten. Maar de overheid wil niet al te impopulaire maatregelen nemen en kijkt ook met een schuin oog naar de farmaceutische industrie die niet blij is met een totale afschaffing van de vergoedingen op de voor veel Fransen vertrouwde pilletjes, poeders, drankjes en zalfjes.
(18.04.10)

---

---

Leclerc mag reclame maken voor eigen 'medicijnen'

Het Gerechtshof in Colmar heeft een eerdere uitspraak van de ondernemings-

 

kamer van het tribunal de grande instance verworpen: Leclerc mag wel degelijk reclame maken voor zijn 'medicijnen' in zijn eigen parapharmacies. Het gaat hierbij vooral om eenvoudige middeltjes die niet vergoed worden door het ziekenfonds. De rechtbank veroordeelde in januari de supermarktketen tot de betaling van € 100.000 aan drie ketens van apotheken (7500 vestigingen) en tot het stopzetten van de reclamecampagne waarmee ook de prijzen werden vergeleken. Sinds een wetswijziging mogen ook niet-apothekers receptloze medicijnen verkopen in een apothekersomgeving (Leclerc vond daarom de parapharmacies uit), dit alles zeer tegen de zin van de talrijke gewone pharmacies die omzetverlies vrezen door de concurrentie met veel lagere prijzen. Een op de zeven geneesmiddelen kan vrij over de toonbank gaan. Het Hof heeft nu vastgesteld dat er niets mis is met de campagne van Leclerc en dat er bovendien sprake is van vrijheid van meningsuiting ook in dit soort zaken. De apothekers zinnen op nieuwe acties en sluiten niet uit dat zij nog in cassatie zullen gaan.
(31.03.10)

---

 

---

Andere sticker op medicijndoosjes

 

In de loop van april zullen sommige medicijnen een oranje sticker krijgen en geven daarmee aan dat de vergoeding daarvan door het ziekenfonds nog maar 15% is en niet meer de oude 35%. Het gaat om 170 geneesmiddelen, maar wegens de verschillende vormen van naamgeving, dosering en verpakking, zullen ongeveer 600 producten het nieuwe oranje vignet krijgen. In het afgelopen najaar becijferde de overheid de winst voor de ziekenkassen op € 145 miljoen bij 110 geneesmiddelen. Het blijken er nu 170 te zijn geworden, waarvan de werking niet bijster groot is of geheel afwezig. De Fransen blijven voorlopig nog kampioen in het slikken van pillen. Veel van de voorgeschreven geneesmiddelen worden niet geheel opgebruikt. De overheid stimuleert het terugbrengen van ongebruikte medicijnen naar de apothekers. Vorig jaar werd 8% meer ingeleverd, neerkomende op 13,3 miljoen kilo nutteloos geworden medicijnen die in de vuilverbrandingsoven werden gekieperd.
(25.03.10)

---

Besparingen op grootverpakking medicijnen

Geneesmiddelen die in grootverpakkingen worden verkocht, blijken een besparing te hebben opgeleverd van € 105 miljoen voor de ziektekostenverzekering, de patiënten en de aanvullende verzekeraars, de mutuelles. Vier groepen van patiënten die lijden aan chronische ziekten kunnen sinds een aantal jaren medicijnen kopen voor drie maanden: suikerzieken, mensen met hoge bloeddruk, mensen te te veel cholesterol en lijders aan botontkalking. Eind 2009 bleek bijna 80% van de behandelingen voor deze aandoeningen gepaard te kunnen gaan met leveringen in verpakkingen voor drie maanden. Maar in de praktijk blijkt niet iedereen op de hoogte van deze mogelijkheid die al bijna vijf jaar bestaat. 47% van de geneesmiddelen voor de behandeling van botontkalking worden geleverd in driemaandsverpakkingen, 29,7% van de anti-cholesterolmiddelen, 23,2% van de anti-diabetische middelen en 19,8% van de middelen tegen hoge bloeddruk. De voordelen voor de Assurance maladie zijn becijferd op € 58 miljoen, die voor de mutuelles en de verzekerden samen op € 22 miljoen (verlaging eigen risico) en nog eens € 25 miljoen voor de verzekerden extra door het niet behoeven te betalen per doosje en per consult bij de voorschrijvende huisarts. Als 60% van de behandelingen voor de vier aandoeningen via driemaandelijkse levering van medicijnen zou gebeuren, zou dat een jaarlijkse besparing opleveren van totaal € 390 miljoen. De weerstand bij de apothekers bestaat nog steeds, omdat hun marges op dergelijk leveringen lager zijn.
(10.02.10)

---

---

Leclerc zet door met medicijnenverkoop

Het grootwinkelbedrijf E. Leclerc zet zijn offensief tegen de Franse apothekers voort. Enkele weken geleden won het bedrijf een proces, waarbij het werd beschuldigd van het maken van oneerlijke prijsvergelijkingen. Leclerc exploiteert sinds de wetswijziging waarbij receptloze geneesmiddelen ook buiten de apotheken mogen worden verkocht, nu 134 winkels. Deze parapharmacies zijn ingericht binnen of vlakbij bestaande supermarkten. De verkopen beperken zich nog nog cosmetica, voedingssupplementen en artikelen voor de persoonlijke verzorging. De 4000 producten die vrij mogen worden verkocht, zorgen in Frankrijk voor een omzet van € 1,9 miljard en Leclerc wil daar een graantje van meepikken. De prijzen ervan zijn vrij en de verschillen per apotheker lopen sterk uiteen. Zo is vastgesteld dat vitamine C-pillen, anti-nicotinepleisters of Nurofen in de ene apotheek drie maal zo duur zijn als in een andere hypotheek in dezelfde stad. Minister Roselyne Bachelot van Volksgezondheid heeft al in de zomer van 2008 bepaald dat apothekers de receptloze pillen in een zelfbedieningsomgeving moeten presenteren met duidelijke prijsvermelding. In de praktijk is hier nog weinig van terecht gekomen. Volgens baas Michel-Edouard Leclerc kunnen de prijzen van de vrije geneesmiddelen met de helft dalen als het marktaandeel hierin van de apothekers met 20% daalt. Vreemd blijft hij het vinden dat ondanks de anti-tabakcampagnes van de overheid, de Nicorettes alleen nog door apothekers mogen worden verkocht.
(21.11.09)

---

---

Medicijngebruik stijgt minder snel

Frankrijk blijft kampioen medicijnen slikken, maar de groei van het aantal voorgeschreven pillen, poeders, zalfjes en drankjes is wat minder. In het voorschrijfgedrag van de huisartsen is vorig jaar weinig veranderd, maar ziekenhuisartsen verstrekken nog steeds meer geneesmiddelen. Vorig jaar bleek de uitgekeerde som door de ziekenkassen met 3,7% te zijn gestegen, wat minder dan de voorafgaande jaren. De opgelegde prijsverlagingen aan de fabrikanten en de verdere ontwikkeling van de generieke geneesmiddelen hebben geleid tot een prijsverlaging van gemiddeld 3%. Maar de dure, nieuwe merkgeneesmiddelen, speciaal ontwikkeld voor de ernstige ziekten, maken  prijsdalingen goeddeels weer ongedaan. De huisartsen hebben slecht 0,3% méér voorgeschreven en blijken niet zo scheutig meer met het verstrekken van recepten voor een griepje of verkoudheid. De overkoepelende ziekenfondsorganisatie constateert dat de manoeuvreerruimte klein is in de poging om te bezuinigen. Zodra een medicijn ook in generieke vorm op de markt verschijnt, slaagt de industrie er weer in om een verwant nieuw product te fabriceren, dat vervolgens met veel geruis op de markt wordt gebracht. Een actie om huisartsen te bewegen niet aan deze praktijken mee te werken, begint succes te krijgen. 9300 généralistes (één op zes) doen mee en komen in aanmerking voor een premie. Het voorschrijfgedrag van de ziekenhuisartsen onttrekt zich aan de waarneming van de ziekenfondsen. Wel is bekend dat het gebruik van medicijnen in de Franse hospitalen hoog is.
(18.09.09)

---

De uit de pan rijzende kosten voor de verzekeraars om al die pillen, poeders en zalfjes te vergoeden, wil de Franse overheid drastisch terugdringen. In een voorlichtingscampagne wordt het gebruik gepropageerd van goedkopere medicijnen, de zogenaamde generieke producten (les génériques), die gemiddeld 30% tot 40% goedkoper zijn dan de originele medicijnen (les princeps). Tussen de werking van een princep en die van een générique bestaat geen verschil. Het gebruik van de génériques is inmiddels verder gestegen en maakt meer dan 30% van het totale geneesmiddelengebruik uit. De regering zet de actie voort om sommige medicijnen slechts te vergoeden tegen de prijs van de generieke producten. Het scheelt de Sécu honderden miljoenen euro’s. Wil men toch de originele medicijnen gebruiken, dan zal het verschil in prijs uit eigen portemonnee moeten komen.

Veel medicijnen verdwijnen in de poubelles   Onvoordelige verpakkingen en een slecht slikgedrag zorgen ervoor dat in Frankrijkgrote hoeveelheden niet gebruikte medicijnen in de vuilnisbak terechtkomen. Elke inwoner van Frankrijk gebruikt jaarlijk meer dan € 500 aan medicijnen. Dat is 40% meer dan de Europese buurlanden en een absoluut record. Dokter, apotheker en patiënt hebben door het genereuze vergoedingensysteem weinig idee van wie de rekening nu eigenlijk betaalt. De Carte vitale spoort niet echt aan om spaarzaam om te gaan met al die medicamenten. Het medicijnkastje bij de mensen thuis zit vol met ongebruikte pilletjes tegen brandend maagzuur, tabletjes tegen slapeloosheid, anti-depressiva voor als het een keertje niet zo lekker ging. Veel van dergelijk medicijnen die kort worden gebruikt, verdwijnen uiteindelijk in de poubelle. Slechts zes procent van de niet gebruikte medicijnen wordt gerecycled. Hoewel drie van de vier Fransen op de hoogte zeggen te zijn van het systeem van terugbrengen naar de apotheek van de MNU, médicaments non utilisés, verklaart slechts iets meer de helft dat ook systematisch te doen. Van het voornemen om een deel van de MNU bij humanitaire hulp in te zetten, is nog niet veel gekomen, de MNU verdwijnen in de verbrandingsovens. De op recept verkregen, terugbetaalde en niet geslikte geneesmiddelen kosten jaarlijks miljarden euro's, zo is de opvatting bij de Direction générale de la santé. En de apothekers wijten de gigantische verspilling aan de slechte naleving van de voorgeschreven behandeling. Na een paar dagen voelen de patiënten zich weer goed en stoppen met het innemen van de medicijnen. Men denkt weer genezen te zijn. De verpakking is de tweede grote schuldige. In Frankrijk is elke apotheker verplicht de meest voordelige verpakking te leveren van wat op het doktersrecept staat voorgeschreven, maar het lukt lang niet altijd. De farmaceutische industrie levert grote dozen voor behandelingen van korte duur. Het zonder de vaste verpakking verkopen van pillen en poeders zoals in Engeland wel kan, zou een revolutie in Frankrijk betekenen. Van de totaalrprijs van een medicijn gaat tweederde naar de fabrikant, 2,5% is voor de groothandel, 23,3% voor de apotheker en 6,6% voor de staat. In 2008 heeft de industrie meer dan € 30 miljard opgehaald. Kopers van medicijnen betalen in de regel niets bij de apotheker dankzij het systeem van de Carte vitale en de mutuelle die het deel van het eigen risico meestal vergoedt. Het stelsel moedigt niet erg aan om matiging te betrachten. Ook zullen de artsen niet klakkeloos meer extra medicijnen op het recept moeten schrijven, uitsluitend omdat de patiënt daar om vraagt. In het algemeen (90%) leidt het bezoek aan de dokter tot het meekrijgen van een recept (43% in Nederland). Deze huisartsen vooral missen voldoende opleiding om er een verstandig voorschrijfgedrag op te kunnen nahouden. En de industrie heeft dat goed begrepen: zij besteedt jaarlijks € 25.000 per huisarts om hun artsenbezoekers reclame te laten maken voor hun producten.

Verder wil de overheid geleidelijk de vergoeding stopzetten van ruim 800 medicijnen waarvan heilzaamheid twijfelachtig is. Ruim 600 andere poeders en pillen die niet echt belangrijk zijn, zullen niet meer voor 65 maar voor 35% worden vergoed. De mutuelle betaalt het verschil meestal bij. Middelen als paracetamol worden nog steeds voor 65% vergoed en aanvullend door de mutuelle. Dit bevordert ook het bezoek aan de huisarts,  je hoeft deze (zelfzorg) medicijnen dan niet zelf te betalen. De overheid wil de auto-medication bevorderen zodat je, net als in Nederland, de paracetamol van het schap kan pakken. De apothekers bieden nog steeds weerstand en vinden dat hun raadgeving niet weggesaneerd mag worden. Inmiddels heeft de overheid 248 receptloze medicijnen aangewezen die via zelfbediening in de apotheken mogen worden verkocht. Deze pilletjes, poeders en drankjes worden niet vergoed door de Sécu.

Op de doosjes van de medicijnen plakt de apotheker een sticker waaraan valt af te lezen hoeveel de vergoeding van de Sécu bedraagt: de witte gestreepte sticker (la vignette) voor 100%, de gewone witte voor 65%, de blauwe voor 35% en medicijnen in een doosje zonder vignette worden niet vergoed. Buitenlanders die nog geen carte vitale bezitten, kunnen eveneens zonder papieren rompslomp de betaalde apothekerskosten vaak vergoed krijgen via het systeem tiers payant, waarbij de apotheek de rekening direct naar de verzekeraar stuurt. Gewoon even om vragen.

---

Recepten voor drie maanden

Om minder eigen bijdragen te betalen (€ 0,50 per doosje medicijnen), kan een patiënt die aan een langdurige ziekte lijdt zijn apotheker vragen om de medicijnen voor drie maanden te verkopen. Dat kan dus een klein voordeel bieden. Daarnaast zijn sinds 1 maart de prijzen van 'gewone' medicijnen in grootverpakking met 5% gedaald. Deze prijsverlaging zal geleidelijk tot september worden doorgevoerd voor geneesmiddelen als cholesterolverlagers en die voor lijders aan suikerziekte en hoge bloeddruk. Het gaat bij deze grootverpakkingen om merkmedicijnen en generieke. Inmiddels zijn 350 geneesmiddelen in verpakkingen voor drie maanden verkrijgbaar. De apothekers staan niet te springen om de verkoop van deze medicijnen te promoten, want zij verliezen heel wat marge. De Franse consumentenorganisatie Que Choisir raadt het publiek aan om toch vooral aan te dringen bij deze apothekers, de best betaalde middenstanders van Frankrijk.
(02.04.09)

---

 

Apothekers willen nieuwe taken


De Franse apothekers zien voor zichzelf een nieuwe rol weggelegd in de gezondheidszorg. Niet alleen pillen en zalfjes verkopen, maar taken overnemen van de steeds schaarse wordende plattelandsdokter. Met de beloning die zij daarvoor zullen ontvangen van ziekenfonds en mutuelles zouden de marges op de geneesmiddelen iets kunnen dalen. Dus twee vliegen in één klap.

Minister Bachelot van Volksgezondheid gaat studeren op het voorstel van de pharmaciens. Deze beroepsgroep ziet een taak voor zich weggelegd bij het volgen en controleren van chronisch zieken in de tussenperiode van de doktersconsulten. Te denken valt aan de zorg voor patiënten die lijden aan suikerziekte of hoge bloeddruk, aan het helpen van tabaksverslaafden, het doen van bacteriologisch onderzoek om te oordelen of het voorschrijven van antibiotica nodig is, of juist niet. Ook personen die net uit het ziekenhuis komen, zouden door de apothekers kunnen worden begeleid. In gebieden waar het aantal huisartsen daalt, zouden de diensten uitkomst kunnen bieden. Want de apothekers zijn evenwichtiger over het Franse grondgebied verdeeld dan de cabinet medicaux. Apothekers kennen geen vrij vestigingsbeleid. Er kan een apotheek zijn per bevolkingsgroep van 2500 tot 3000 inwoners.

Als de Franse apothekers inderdaad deze kant van advies en begeleiding opgaan, ontstaat er een nieuw beloningssysteem. Zij zullen hun inkomen niet alleen meer krijgen uit de winstmarge van de medicijnenverkoop, maar zullen ook honoraria ontvangen voor hun diensten. Gevolg: lagere winstmarge op de geneesmiddelen. En dat zou dan weer een antwoord zijn op het vrijgeven van receptloze medicijnen, waardoor sterke concurrentie te duchten is van de supermarkten. Leclerc is deze concurrentieslag al uitbundig begonnen met het openen van de parapharmacies die een antwoord bieden op de vraag van de consument naar meer vrije middelen.

Print dit artikel