 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Gebruikelijke afmetingen zijn: contralatten - contrelattage 18 x 40 mm De afstand van de panlatten is voor ieder model dakpan precies vastgelegd. Het is doelmatig een set mallen te maken waarmee de panlatten één voor één op de precieze onderlinge afstand gelegd kunnen worden.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| gouttière, cheneau | dakgoot |
| crochet chevron | ophangbeugels, aan de sporen te bevestigen |
| talon d’extrémité | eindstuk (rechts of links) |
| jonction | koppelstuk |
| angle intérieur/extérieur | binnen/buitenhoekstuk |
| naissance | afloop (aansluiting voor valpijp) |
| descente | valpijp |
| coude 45o | bocht 45o |
| collier à bride | bevestigingsbeugel voor valpijp |
| dauphin | gietijzeren of stalen stuk valpijp (van de grond tot 1 à 1, 5m hoogte, i.v.m. mogelijke beschadigingen door voertuigen) |
6.3 Het gereedschap
Zinken goten worden met tinsoldeer (zacht) gesoldeerd, brasure tendre. De nodige gereedschappen en verbruiksmaterialen zijn:
Soldeerbout
fer à souder
blikschaar
cisailles à métal
metaalzaag
scie à métal
schragen, klemmen
tinstaven 40/60
40% tin, 60% lood
vloeimiddel
flux, bekend merk: S-39
De soldeerbout moet vrij zwaar en gasverwarmd zijn. Een elektrische doet het niet, ook niet de zwaarste van 1000W. De eigenlijke soldeerbout, het koperen blok dus, is verkrijgbaar in diverse vormen en gewichten. Voor een zinken goot is ca. 500 g nodig. Verder zijn schragen aan te bevelen, liefst vier van dezelfde hoogte, omdat men de goten daarop het beste aan elkaar kan solderen en dan compleet op het dak kan brengen. Of een steiger nodig is hangt van de situatie ter plaatse af. Voor een goed bereikbaar recht-toe-recht-aan dak heb je geen steiger nodig, die kan zelfs een beetje lastig zijn. In dit geval neemt men twee ladders met elk een werkstoel, zo’n inhangbaar of uitklapbaar plateau waarop je steigerplanken kan leggen, zie afbeelding 25. Ladders zijn tegen redelijke tarieven te huur. Een derde ladder vergemakkelijkt het werk. Maar, nogmaals, het hangt van de situatie ter plaatse af, en velen voelen zich veiliger op een steiger dan op een ladder. Een moderne lichtgewicht steiger is te zien op afbeelding 26.
6.4 Het solderen
De zinken goten worden op maat gemaakt en compleet met eind- en aansluitstukken op de grond of de schragen aan elkaar gelegd. De lengtes van de goot hebben een overlap van 15-25 mm nodig. Als men het uiteinde van een goot met de hand ietsje in elkaar drukt en de kraal een beetje open buigt (en conisch stuk hout erin drukken), kan men de volgende lengte er makkelijk in schuiven. Let hierbij op de stroomrichting! De stroomafwaarts gelegen goot moet steeds onder zijn voorganger liggen.
Wie het solderen van zink niet beheerst kan dit beter aan de vakman overlaten. Ik heb in mijn archief een stuk van vier A4tjes over het solderen van dakgoten.
Afbeelding 25 Afbeelding 26
Afbeelding 27 Afbeelding 28
6.5 Het plaatsen van de beugels, het inhangen van de goot
Op de voet van ieder chevron (spoor) komt een opnamebeugel. De uiteinden van de sporen moeten verticaal afgezaagd zijn en alle in een lijn liggen. Soms worden de beugels op een hiervoor geplaatste plank gezet die evenwijdig met de panlatten ligt. Plaats de eerste en de laatste beugel en let daarbij op het afschot, afbeelding 27. Zet alle andere beugels dan langs een touwtje dat je tussen deze beugels spant. Breng de kant en klaar gesoldeerde goot op het dak en leg hem in de beugels. Twee man kunnen een goot van 10 m makkelijk hanteren, zie afbeelding 28. Sommige klussers zetten de goot aan een lat vast om deze voor het hanteren te verstevigen, maar dat is meestal niet nodig.
Vouw de lippen van de gootdragers met de hand om de kraalrand. Deze dienen niet te vast te zitten omdat de goot uit moet kunnen zetten. Met uitzetting dient men rekening te houden, maar dit is bij kraalgoten in beugels meestal geen groot probleem.
Onze plombier heeft het zo gedaan:
Alleen de ophanging bij de aansluiting van de valpijp is vast, alles andere schuivend. Omdat het over een totale lengte van bijna 15 m gaat, schuift dat behoorlijk, en bij warm weer hoor je de goot kraken.
Als er meerdere valpijpen zijn is ook geen expansiestuk nodig, als men de aansluitingen van de valpijpen zo maakt dat deze bij uitzetting mee kunnen gaan (geen probleem als de valpijpen met twee bochten aangesloten zijn die een S-aansluiting tussen goot en verticale pijp vormen).
6.6 Valpijpen
De aansluitingen van de valpijpen worden meestal niet gesoldeerd. De uitloop van de goot heeft aan de onderkant een gat met hals; daaronder zet je dan de naissance waarvan de lappen om de goot geslagen worden. Dan ga je met twee 45o -bochten en desnoods een stuk rechte pijp ertussen naar de plaats op de muur waar de valpijp moet komen, en dan plaats je de valpijp. Valpijpen hebben één conisch einde en worden gewoon in elkaar gestoken. Draai de naad van de valpijp tegen de muur! De valpijpen worden met muurbeugels gehouden. Het gewicht van de valpijpen wordt opgenomen door ringen, die op de pijp gesoldeerd zijn en op de beugels steunen.
6.7 Andere opmerkingen
Oude en nieuwe goten aan elkaar solderen lukt meestal niet. Als dit soort overgang niet te voorkomen is zou ik een verbinding met een expansiestuk (schuifstuk) of een afdichting met permanentelastische kneedmassa toepassen.
Als goten en valpijpen vernieuwd worden is het een goed idee ook naar de afvoer (putjes en pijpen) te kijken. Zijn de putjes lekvrij en werken zij nog als slibvanger? Een lekkende put tegen de gevel kan tot een vochtige muur leiden. Zijn de pijpen van de put naar het riool vrij, of zijn zij misschien verstopt door bladeren etc.?
7. Meten, plannen en rekenen
Als men een eerste idee heeft hoe het dak gerenoveerd moet worden is het goed een paar dingen op papier te zetten. Neem alle maten op: hoe hoog en hoe breed is het dak? In het vervolg noem ik de hoogte (in het schuine gemeten) H en de breedte B. Meet in- en uitspringende delen van het dak op. Als je deze maten en een plan hebt is het eenvoudig een materiaallijst te maken. Bekijk hoeveel gordingen je nodig hebt, en wat hun profiel is. Bereken hoeveel sporen je nodig hebt: deel het dakoppervlak (m²) door de onderlinge hart-op-hart (HoH) afstand van de sporen (m), tel hierbij een keer de hoogte H van het dak op en je weet hoeveel strekkende meter sporen nodig zijn. Met het dakoppervlak H x B weet je ook hoeveel onderdakfolie je nodig hebt en hoeveel pannen (in de bouwmarkt is bij elk model dakpan aangegeven: n tuiles par m²).
Dan heb je een materiaallijst in de trant van:
x strekkende meter van profiel h1 x b1,
y strekkende meter van profiel h2 x b2,
H x B [m²] folie en isolatie
H x B x n dakpannen
B [m] nokvorsten
zoenzoveel strekkende meter tengels en panlatten …
Met deze lijst ga je naar een bouwmarkt en kijkt naar de prijzen. Vermenigvuldig de berekende hoeveelheden met de prijzen en je hebt de kosten van het materiaal.
8. Veiligheid op het dak
Ten slotte nog een paar opmerkingen over veiligheid.
Voor het veilig werken op een dak is goed nadenken en degelijk klimmateriaal essentieel. Bij een dakhelling tot ongeveer 45o lopen dakdekkers met hun schoenen met speciale zolen op de pannen. Voor groter werk of bij oude broze pannen gebruiken zij dakladders, die zij met de dakhelling mee op het dak leggen en goed bevestigen. Verdeling van het gewicht over het dak is essentieel. Vakmensen zijn als de dood voor oude panlatten of broze pannen!
De eenvoudigste methode is:
Verwijder aan de onderkant, dus net boven de dakgoot, een vierkant van 4 pannen, twee naast elkaar en twee boven elkaar. Hierdoor komt de onderste panlat vrij. Leg een ladder plat op het dak en bevestig de onderste sport van de ladder met een stevig touw aan de panlat. Doe dit alleen als deze panlat stevig is en ook goed op de onderconstructie (les chevrons) vastzit. Als dit niet het geval is zou ik op de zolder onder de sporen een ‘gezonde’ panlat of een balkje leggen en de ladder daaraan vastbinden.
Alternatief:
Als het alleen om de inspectie van boven of het vervangen van enkele pannen gaat zou ik een ramoneur of dakdekker vragen het voor me te doen. De kosten en moeite voor het kopen/huren/lenen van goed klimmateriaal zijn meestal hoger dan de lage prijs, die deze mannen berekenen - en zij hebben het goede klimmateriaal in huis (resp. op hun auto).
© Christian von Klösterlein
Print dit artikel
Dakconstructies - La charpente traditionnelle
Niet voor niets wordt bij aankoop van een huis vaak in eerste instantie op het dak gelet. Is het vrij van lekkages en heeft het nog zijn oorspronkelijke vorm, dus niet doorgezakt? En als het dak niet goed is dan is herstel meestal een van de eerste bezigheden. Om goed te begrijpen waar het om gaat is het belangrijk het nodige over Franse dakconstructies en de functies van de diverse onderdelen te weten. Daarom wordt hier een overzicht over de constructie-elementen van daken gegeven, in latere hoofdstukken wordt op de diverse methodes van dakbedekking en het herstel van daken ingegaan. In een apart hoofdstuk worden dakkapellen beschreven.
Franse daken, vooral die van grote boerderijen inclusief hun stallen, schuren en hooizolders, zijn anders opgebouwd dan Nederlandse. Terwijl in Nederland een dak óf uit sporen óf uit gordingen opgebouwd is, hebben traditionele Franse daken door hun enorme afmetingen meestal beide, namelijk sporen op gordingen. In het vervolg worden de voornaamste onderdelen van traditionele Franse dakconstructies beschreven en de meest belangrijke Franse vaktermen worden aan de hand van schetsjes uitgelegd.
Afbeelding 1 toont een typisch dak à deux pans, dus een zadeldak dat uit twee vlakken bestaat. Aan dit kleine dak van een carport zijn alle belangrijke elementen van een dak te zien. Aan de hand van afbeelding 2 worden de constructie-elementen verklaard.
Afbeelding 1
Afbeelding 2
Afbeelding 2 toont de belangrijkste onderdelen van de dakconstructie, hun benamingen in het Frans en Nederlands alsmede typische afmetingen.
Franse benaming
(met regionale verschillen)Nederlandse benaming
(met regionale verschillen)Typische afmetingen
(in mm.)
1
entrait
trekbalk, bint *
200x200/300x300
2
arbalétier
spantbeen * **
200x200/300x300
3
poinçon
makelaar *
200x200
4
jambe de force, contrefiche, entretoise
schoor *
150x150/200x200
5
entretoise
(hoek-)schoor (blokkeel)
150x150/200x200
6
échantignole
gordingklos
7
panne faitière
nokbalk
250x300
8
panne intermédiaire, panne courante
gording
250x300 of rond 280Ø
9
panne sablière
basisgording ***
250x300
10
chevron
spoor
60x80/80x110
11
pignon, mur porteur
gevelmuur
* de onderdelen 1-4 vormen samen la ferme, het spant
** soms ook als ‘spant’ aangeduid, erg verwarrend!
*** in plaats hiervan wordt in NL meestal een vlak liggende muurplaat, ca.120x250mm, toegepast
Hier volgt een uitleg over de elementen van een dakstoel, de vormgeving en functie.
1. La charpente (de dakstoel)
Dit is de aanduiding voor de totaliteit van alle houten onderdelen die het dak dragen. Afhankelijk van de regio, de overspanning en de bedekking kan la charpente verschillende vormen en hellingen hebben. Normale hellingen zijn 35 tot 60 graden tegen de horizontale, met een voorkeur voor 45-50 graden.
In het vervolg worden de beschrijvingen en benoemingen van de onderdelen in de volgorde ‘van binnen naar buiten’ gegeven.
2. La ferme (het spant):
Het meestal driehoekige timmerwerk dat uit een aantal karakteristieke elementen samengesteld is. Zie afb. 3 voor een klein dak en 4 voor een groter dak. Deze spanten dragen de gordingen (les pannes), en deze wederom de sporen (chevrons) en uiteindelijk de dakbedekking (dakbeschot, latten en contralatten, dakpannen of leien).
Om de functie van een spant goed te begrijpen is het goed als gedachte-experiment de gewichten g, die op het spant inwerken, door één kracht G te vervangen, die op de nok drukt. Dan is duidelijk dat de ‘benen’ van het spant uit elkaar gedrukt worden, kracht H. Zie afb.3.1.
De onderdelen van een spant zijn:
2.1 L’entrait (de trekbalk of bintbalk): De basis van een spant. Horizontale balk die met zijn uiteinden op de koppen van de zijmuren rust en vaak tegelijkertijd verdiepingsbalk is. Deze balk wordt door de spatkrachten van het dak op trek belast, zie no. 1 in alle afbeeldingen. Een hooggelegen (tweede) horizontale balk heet in het Frans faux-entrait en in het Nederlands ‘hanenbalk’, zie afb. 4.3. De hanenbalk (faux entrait) is in tegenstelling tot de echte entrait op druk en niet op trek belast.
Typische afmeting 200x200 à 300x300 mm.
Om de spatkrachten van de spantbenen goed op te kunnen nemen zijn deze meestal in de bintbalk ingezet.
2.2 L’arbalétrier (letterlijk de kruisboog): de schuine onderdelen van het spant, de spantbenen. Deze dragen de gordingen, preciezer les pannes intermédiaires, dus de gordingen die niet op de muur of de vorst liggen. Een spant heeft normaliter twee arbalétriers. Zie no. 2 in alle afbeeldingen.
Typische afmeting 200x200 à 300x300 mm, of twee balken van bijv.150x250 mm naast elkaar.
2.3 Le poinçon (Nederlands ‘de makelaar‘): verticale paal in het midden van het spant, vaak met een enigszins decoratief bewerkt profiel, die les arbalétriers op de trekbalk of de hanenbalk afsteunt. Zie no. 3 in alle afbeeldingen.
Typische afmeting 200x200 mm.
2.4 La contre-fiche, de ‘spaken’ van het spant (Nederlands ‘drukschoor’): schuin hout dat de arbalétrier tegen de poinçon afsteunt. Zie no. 4 in alle afbeeldingen.
Typische afmeting 150x150 à 200x200 mm.
Contre-fiches zitten daar waar les pannes liggen, en hun verlengden ontmoeten elkaar op een gemeenschappelijk punt op of onder de basis van het spant. Zie afb. 4.1 en 4.2.
2.5 La jambe de force, ook ‘spaken’ van het spant: een andere reeks van spaken, die het spant verstevigen, meestal tegen de vloer of de bintbalk. Zie no.5 in alle afbeeldingen.
Typische afmeting 150x150 à 200x200 mm.
Het verschil tussen contre-fiche en jambe de force is soms niet duidelijk, en de twee aanduidingen worden vaak door elkaar gebruikt.
Alle onderdelen van de spanten werden traditioneel uitsluitend door hout-op-hout verbindingen aan elkaar vastgezet. IJzeren verbindingen door middel van draadeinden (tiges filetées) of houtdraadbouten (boulons à bois, tire-fonts) dateren meestal van latere reparaties en/of aanpassingen.
De onderlinge afstand van fermes (spanten) is meestal rond de 4 m, zelden meer dan 5 m. Een groter dak kan op de pignons van de buitenmuren en een aantal daartussen liggende fermes rusten, of er kunnen in plaats van fermes tussenmuren aanwezig zijn die als pignon dienen. Maar ook dan vindt men de typische onderlinge afstand van 4-5 m. Bij verbouwingen worden soms fermes door dragende tussenmuren vervangen.
Afbeelding 3 Eenvoudige spanten
3.1 Krachten in een spant
3.2 Eenvoudige standaardspant
3.3 Spant met hooggelegde trekbalk (1)
Afbeelding 4 Grotere spanten
4.1 Spant met ‘spaken’
4.2 Spant met hooggelegde trekbalk (1)
4.3 Spant met hanenbalk (6)
Typische afmeting van gordingen 250x250 mm of 280mm Ø.
3.1 Panne faitière: De nokbalk is eigenlijk de bovenste gording. Deze wordt dan ook panne faîtière of meestal simpelweg faîtière genoemd. Deze heeft vaak een vijfhoekig profiel (de bovenkant is aan de dakhelling aangepast). Zie onderdeel 7 in afbeelding 2-4. De fâitière kan ook uit een aantal schuin gelegde zwakkere balken samengesteld zijn.
Typische afmeting 150x250 mm.
3.3 Pannes intermédiaires: Alle tussenliggende gordingen heten pannes intermédiaires of pannes courantes. Deze liggen op de arbalétriers. Het aantal pannes intermédiaires hangt af van het type spant en/of de afmetingen van het dak. Meestal wordt een onderlinge afstand (hart-op-hart = entraxe) van 2,0 à 3 m aangehouden, maar ik heb ook afstanden van meer dan 3,5 m gezien. Zie onderdeel 8 in de afbeeldingen. Tussengordingen (les pannes intermédiaires) worden vaak door op de arbalétriers opgespijkerde klosjes (échantignoles, ook ecoinçons genoemd) tegen het afglijden beveiligd, minder vaak worden zij op de spantbenen geschroefd.
Afmetingen: traditionele pannes hebben een kwadratisch profiel, bijv. 250x250 mm. Vaak werden ook onbewerkte ronde stammen gebruikt, of telefoonpalen. Rechthoekige pannes, bijv. in de maatvoering 110x250 mm, die dan op hun smalle kant staan, dateren meestal uit latere periodes (rondweg na 1930).
Typische afmeting 60x80 mm (bij minder dan 3 m overspanning tussen de pannes, 80x110 mm bij langere overspanningen), en steeds op hun smalle kant liggend.
Zie voor chevrons de nummers 10 in de afbeeldingen.
5. Opmerkingen
Er bestaan meer dan de beschreven vormen van spanten, ieder gekarakteriseerd door vorm en plaatsing van de ‘spaken’.
- Er bestaan bijv. spanten met omhoog gelegde trekbalken (entraits), zie afb. 3.3 en 4.2, en spanten met trekbalk en hanenbalk (faux-entrait), zie afb. 4.3.
- Sommige spantvormen hebben een ongehinderde doorgang op de zolderverdieping, zie afb. 5.1 en 5.2; hetzelfde effect wordt door een ‘kreupele schoor’ bereikt, zie afb. 5.3.
- Er bestaan ook spanten met geknikte trekbalk, afb. 5.4; deze kan ook van staal zijn.
- Ik heb ook spanten gezien die een opening hebben voor een loopkraan of hooilift.
- Uit een spant kan men geen stuk hout ongestraft verwijderen, en men dient zich goed te realiseren of een onderdeel op druk of op trek belast is.
- Bij grote daken worden de onderdelen van de spanten soms ook door speciale hoekhouten (entretoises) aan elkaar vastgezet.
- Latere of meer industriële gebouwen hebben soms in plaats van trekbalken ook ijzeren trekstangen met spanslot.
De storende balken op de zolder van Kees Kees wilde zijn hinderlijke horizontale balken op de zolder verwijderen of hoger/lager leggen en vroeg Piet of dat zonder gevaar voor de stevigheid kon. Piet bekeek de situatie en zei: Volgens mij is deze balk op trek belast, en als je die weg haalt drukken de spantbenen de muren uit elkaar! Zij dachten over alle mogelijke vervangende constructies na maar kwamen tot geen werkbare oplossing. Maar die balk moest weg, je had anders geen stahoogte in de nieuwe kinderkamer die onder de zolder moest komen. Omdat de oude timmerman François nooit te beroerd was zich in hun problemen te verdiepen vroegen zij hem op een apéritief en legden het probleem aan hem voor. François keek bedenkelijk, maar na het derde glas eau de vie kwam hij met zijn voorstel. Zijn verhaal was doorspekt van Franse vaktermen, maar zoveel hebben Kees en Piet begrepen: Wat François over de trek- en drukkrachten vertelde maakte duidelijk dat de trekbalken niet verwijderd mogen worden. Een verplaatsing is ook problematisch. Eigenlijk mogen de fermes alleen in hun geheel verplaatst worden. Dus wat François voorstelde was: alles verwijderen wat erop steunt (van boven naar beneden: tuiles, lattage, chevrons, pannes, dus: pannen, panlatten, sporen, gordingen – en dakbeschot als dat er is), dan de fermes opvijzelen en de muren eronder verhogen. Ça se ne fait pas en un jour! Maar dan vroeg hij de twee polderjongens eens in het huis van een buurvrouw te kijken waar hij de zolderverdieping jaren geleden verbouwd had. Daar waren helemaal geen spanten meer te zien! François had naast de spanten dragende binnenmuren (des pignons) met grote doorgangen laten metselen en dan de spanten afgebroken. Één had hij als versiering nog tegen de buitengevel laten staan. De gordingen (les pannes) rustten op de nieuw geplaatste pignons, er kunnen dus geen spatkrachten meer op de zijmuren optreden. Dus nu had Kees twee opties: de spanten hoger zetten of de spanten door pignons vervangen. Alle twee oplossingen dus geen woensdagmiddag-klus.....
© Christian von Klösterlein
Print dit artikel
Het is zo verleidelijk: je hebt een enorme zolder, de vroegere hooizolder, waar je prima woonruimtes van zou kunnen maken. Als er maar een beetje licht was. En ja, ook meer staruimte. Dus een of meerdere dakkapellen of dakramen plaatsen. Als men niet nadenkt, ontstaan er gedrochten waarvan Roger Fischer in zijn boek L’art de restaurer une maison paysanne zegt: ‘Het karakter van het huis is weg, het gezichtsbepalende hoge dak is kapot gehakt – als deze mensen een extra verdieping willen hebben, hadden zij beter een groter huis kunnen kopen.'
Er zijn genoeg voorbeelden van huizen die door foute dakkapellen verminkt zijn (afb.1 en 2). Het ergste zijn twee types dakkapellen op hetzelfde dak, of dakkapellen en dakramen naast elkaar. Vele voorbeelden van hoe het mis kan gaan zijn hier te vinden (kijk onder: alles over dakkapellen soorten).
afbeelding 1 afbeelding 2
De in Nederland gebruikelijke geprefabriceerde dakkapellen ‘type schoenendoos’ zou men in Frankrijk niet moeten plaatsen, er bestaan zoveel Franse modellen van dakkapellen. Je moet alleen die kapellen kiezen die bij het huis passen. Dan is het huis niet verpest en kan het er zelfs zo uitzien alsof het steeds zo was. Dit hoofdstuk wil een zekere inzicht in de bestaande modellen dakkapellen en hints voor het plaatsen ervan geven.
1. De Franse rijkdom aan dakkapellen
Er bestaan in Frankrijk talrijke types van dakkapellen, meestal karakteristiek voor een streek, een type huis of een dakvorm. De meest simpele manier dakkapellen te typeren is om te kijken naar het aantal dakschilden die deze bedekken: un pan, deux pans, trois pans, zie afb. 3 - 5.
afbeelding 3 afbeelding 4 afbeelding 5
Lucarne à un pan (lucarne Lucarne à deux pans (jacobine, Lucarne à trois pans
rampante, chien couché) lucarne en batière, lucarne à chevalet) (capucine, lucarne à croupe)
In de praktijk worden ook andere aanduidingen gebruikt, die vaak regionaal verschillen, bijvoorbeeld: de dakkapel van afb.3, la lucarne à un pan, heet ook: lucarne rampante, chien couché, afb.4, la lucarne à deux pans, heet ook: jacobine, lucarne en batière, lucarne à chevalet en afb. 5, la lucarne à trios pans, heet ook: capucine, lucarne à croupe. De chien couché volgens afbeelding 3 wordt vaak ook chien assis genoemd, maar dat is strikt genomen niet correct.
De echte chien assis is iets anders, die heeft een naar achteren aflopend dak, zie afbeelding 6.afbeelding 6
Chien assis
afbeelding 7
Typische Franse dakkapellen
Een oeil-de-bœuf of een ander fantasievol model dakkapel, zoals onderaan afb. 7 weergegeven, zou men op een boerderij niet zo gauw aantreffen, maar wie bij niet eens zo oude burgerhuizen rondkijkt, kan ze vaak ontdekken, zie afb. 8, 9 en 10. 
afbeelding 8 afbeelding 9 afbeelding 10
Oeil de bœuf
Wie nu denkt dat dit alleen historische voorbeelden zijn heeft het mis. Ook bij nieuwbouwhuizen worden in Frankrijk vaak fraaie dakkapellen geplaatst, geheel in de stijl van de streek. Zie de voorbeelden in afb. 11 - 14.
afbeeldingen 11 afbeelding 12 afbeelding 13 afbeelding 14
Ik heb in de loop der jaren op mijn reizen vele voorbeelden van dakkapellen gezien en gefotografeerd. Ik beperk mij hier tot die uit Frankrijk, en dan vooral Midden- en Oost-Frankrijk. Ik ben in een Frans architectuurboek nog een heleboel andere dakkapellen tegengekomen, afb.7 geeft er een selectie van. Een karakteristiek type dakkapel, dat in Nederland haast niet voorkomt, zijn de dakkapellen die in één lijn met de gevel liggen en de goot onderbreken, als het ware over de goot heen gaan, les lucarnes-pignon, letterlijk de geveldakkapellen, afb. 11 en 15. Andere voorbeelden zijn op afb. 16 - 18 te zien. Als deze dakkapellen niet van ramen voorzien zijn, maar toegang geven tot de hooizolder, noemt men ze lucarnes de meunier of meunières, zie afb. 19 en afb. 15 rechts.
afbeelding 15 afbeelding 16
Lucarnes pignon (rechts: meunière)
De dakkapellen op afb. 16 en 17 liggen precies boven de ramen of. deuren op de begane grond, hetgeen de gevel een rustige en evenwichtige uitstraling geeft. Hier is ook duidelijk te zien (afb. 20) dat ieder kort stuk goot tussen de dakkapellen een eigen afvoer nodig heeft; bij dit huis zijn de drie afvoeren in een valpijp tussen het eerste en tweede raam samengevoegd. Wat de eigenaar van het huis op afb. 21 met zijn dakgoot wil doen is nog niet duidelijk: onderbreken en afzonderlijke afvoeren plaatsen of zo laten, dwars voor de ramen?
