De moestuin

Het zelf kweken van groenten, klein fruit en kruiden is een plezierige en gezonde vrijetijdsbesteding. In Frankrijk - met zijn zon en zijn soms schaarse watervoorraad - is het net even iets anders. Hoe het allemaal heet is te vinden in de Woordenlijst.

---

januari|februari|maart|april|mei|juni|juli|augustus|september|oktober|november|december  

---

Werkjes voor januari

 Onderhoud
Ook deze wintermaand weinig te ondernemen in de moestuin. Laat de tuin grotendeels maar met rust. De aspergebedden kunnen wat worden opgehoogd, de rijen met artisjokken verlangen een opruimbeurt, hier en daar kan wat snoeiwerk nodig zijn aan frambozen- en bessenstruiken. Ook de tafeldruiven kunnen nu worden gesnoeid. De rank die afgelopen zomer vrucht heeft gedragen gaat eraf en de andere rank wordt tot op twee ogen (de chasselas) gesnoeid (op drie ogen bij de muscat). Bij vorstvrij weer kan wat worden gespit op plekken waar veel is gelopen en de composthoop is gebaat bij het omzetten. Halfverteerde compost kan worden verspreid over braak liggende stukken grond of rond de stammen van (fruit)bomen. In het zuiden is het nuttig om de citrusboompjes te beschermen en de kakis te planten, vreemde bomen die in de winter op sinaasappels lijkende, wat laf smakende, vruchten opleveren. In de cointreau gedrenkt, leveren deze producten nog een alleszins aanvaardbaar toetje op.

Zaaien, planten
Voor de vroege vogels: de plastic tunnels kunnen weer een plaatsje krijgen of de koude bak (châssis) kan weer in gebruik worden genomen om de eerste gewassen te zaaien. Zorg voor een goed losgemaakte grond en bedek deze met zaaigrond (een mengsel van turf en zand). Begin van de maand kan voorzichtig, in het zuiden zeker al, wat gezaaid worden: wintersla bijvoorbeeld of de eerste radijs en vroege worteltjes of selderie en zomerkooltjes. In de Midi is te proberen in de volle grond kervel, spinazie, peterselie en andijvie te zaaien. In deze regio valt ook te denken aan het zaaien onder glas van aubergines, peper, paprika, prei en tomaten. Het planten van knoflookteentjes kan ook nog best deze maand alsmede het leggen van de tuinbonen. De in het afgelopen najaar gelegde tuinbonen die nu zijn opgekomen kunnen wat worden aangeaard. Wie vroeg aardappelen wil poten - de poters zijn nu al te krijgen in supermarchés en tuincentra - moet erop letten dat van tijd tot tijd de spruiten worden weggenomen.

In de Midi kan men denken aan het zaaien van schorseneren, de inlandse. Deze 'asperges voor de kleine man' staan bekend onder de naam barbabou (Nederlandse botanici spreken ook van boksbaard) en kunnen nu worden gezaaid, teneinde eind juni de eerst oogst te kunnen beleven. In de winkel staat de plant bekend als salsifis. In warm Frankrijk is te proberen in de volle grond wat te zaaien: snijbiet (poirée, bette), zomerprei, veldsla, spinazie en peterselie.

De maand kan ook worden besteed aan het nadenken en het maken van een teeltplan. Daarbij houdt een verstandige warmoezenier rekening met de wisseling van de gewassen, bij voorkeur een rotatie in vijven. De groenten en kruiden worden onderverdeeld in bladgewassen, knolgewassen, ui-achtigen en peulvruchten. En nog een vak voor diversen. Houd er bij de indeling rekening mee dat aardappelen, tomaten, aubergines tot dezelfde familie behoren.  

---

Werkjes voor februari

Onderhoud
De frambozen die één keer vrucht dragen mogen tot 10 centimeter boven de grond worden gesnoeid. De doorbloeiers (remontants) blijven met één hoofdtak vastgebonden aan het ijzerdraad netjes staan. Deze soorten worden na de oogst in de zomer gesnoeid. De kruisbessen (maquereau) hebben ook in Frankrijk last van 'het wit' (oïdium). Deze maand is geschikt om de struiken preventief te behandelen. Het is nu ook de tijd om weer wat op te ruimen, alles wat na te lopen. Gereedschappen schoonmaken en wat invetten, de grasmaaier en de motorfrees van nieuwe olie voorzien of de spullen laten ophalen door de leverancier, die in de voor hem rustige winter de machines weer een grote beurt geeft. Frezen is leuk voor tussen twee culturen door en na het spitten. Alleen frezen op kleigrond maakt de aarde dicht, dus er zal ook moeten worden gespit. Het kan geen kwaad de composthoop weer eens te beluchten door deze in zijn geheel om te keren of te mengen met nieuw materiaal.

Zaaien en planten
Hoewel de winter in (Zuid)-Frankrijk niet zo lang duurt, kan het in februari toch flink koud zijn. Een plastic tunnel biedt echter de mogelijkheid om al wat te doen. Radijs kan worden gezaaid, vroege sla die tegen een koutje kan. Ook kan een handje spinazie worden gezaaid en aan het eind van de maand een rijtje wortelen. Ook, als je er van houdt: de bloemkool zaaien om begin april uit te planten in de volle grond. Later in de maand kunnen ook de prei, aubergines en paprika's onder de tunnel worden gezaaid of elders op een beschutte plaats (sous abri).
Aan de Côte d'Azur kan al in de volle grond worden gezaaid: kervel, spinazie, veldsla, peterselie, andijvie, doperwten. En heel dapperen kunnen proberen vroege aardappelen te poten. Elders in het land is ook al voorzichtig te proberen In de volle grond wat te ondernemen: de knoflookteentjes (de gousses) en ook de sjalotten zijn te planten. Wat later volgen dan de plantuitjes. De grond moet niet zwaar bemest zijn. In het zuiden van Frankrijk is het de gewoonte om deze ui-achtigen al in november in de grond te stoppen, maar daar kan in januarimaand als gevolg van de af en toe optredende vorst en de nattigheid, niet zo veel van terechtkomen. Het kan nu dus nog. Dat geldt ook voor de tuinbonen, die meestal ook in november worden gelegd. Als het even kan: de voorgeweekte tuinboonzaden nu de grond in. Hou de rijen goed breed, zodat er later een rij dille kan worden gezaaid, volgens de overleveringen een gewas dat de zwartebonenluis op een afstand houdt. Elders in het deel van de tuin waar dit jaar de peulvruchten komen kunnen de doperwten worden gelegd (les pois); zo vroeg in het jaar gebruike men de rondzadigen. Later kunnen eventueel de kreukzadigen worden gezaaid. Een ander ui-gewas is de lente-ui, bosui of sla-ui. Deze ciboule (bieslook heet ciboulette) kan aan het eind van de maand in de volle grond worden gezaaid. In Frankrijk groeien stevige stengels die rood kleuren. Blijven het hele jaar staan. Oude bieslookpollen kunnen ook worden gescheurd en vervolgens uitgeplant.
Wil men aan het eind van de maand asperges planten dan moet de grond begin februari zijn bewerkt en aan het einde van de maand kunnen ze een portie mest krijgen. En wie van rabarber houdt en de planten bezit, kan deze nu opgraven, scheuren en weer uitplanten. Ook is het al mogelijk om nieuwe aardbeienplantjes te zetten.
Aan het eind van de maand kunnen binnen of in de kas de eerste tomaten worden gezaaid. Niet al te warm, want dan gaan ze kwarren. Volgende maand af en toe even buiten zetten om af te harden. In de gebieden waar geen (strenge) vorst meer wordt verwacht kan ook al aan het zaaien van andere groenten worden gedacht. Binnen (sous abri) of in een kas: paprika (in het donker laten ontkiemen), aubergine, vroege prei, radijs, worteltjes, sla. En de aardappeleters kunnen nu de poters kopen en laten kiemen in een lichte koele ruimte.
Tuinders met vooruitziende blik beginnen nu een teeltplan te maken en houden daarbij rekening met de plaatsen waar de verschillende groenten vorig jaar hebben gestaan.

Kruiden
Een nuttig werkje in de kruidentuin is het nalopen van de munt (menthe). Dit aromatische kruid wortelt zeer sterk en kan de rest van het kruidenhoekje in beslag nemen. Derhalve flink wat wortels weghalen en om te voorkomen dat de plant voortwoekert kan rondom het munthoekje een planken afscheiding in de grond worden gemaakt. Simpele oplossing is ook de munt in grote potten te planten en die in te graven. Salie (sauge), rozemarijn (romarin) en dragon (estragon) kunnen desgewenst worden gescheurd en verder worden uitgeplant. In een kas of tunnel kunnen eind van de maand de eenjarige kruiden worden voorgezaaid.

---

Werkjes voor maart

Onderhoud
Wat al over februari is gemeld: de frambozen die één keer vrucht dragen (non remontants) mogen tot 10 centimeter boven de grond worden gesnoeid (alleen de takken die vorig jaar vrucht hebben gegeven, de jonge loten laten we staan). De doorbloeiers (remontants) blijven met één hoofdtak vastgebonden aan het ijzerdraad netjes staan. Deze soorten worden na de oogst in de zomer gesnoeid. Frambozen gedijen het beste op een lichte grond, op een zonnige plaats. Bij het planten vinden ze bemesting of een gift compost erg prettig. Bij het rijpen van de vruchten is het belangrijk goed op het sproeien te letten: veel dus. Enkele Franse varianten van de niet-doordragers: Violette, Willamette, Tulameen (voor de jam). Doordragenden: Heritage, Augustred, Zeva remontante. De tafeldruiven zullen nu worden gesnoeid. Jonge aanplant kan een stevige beurt met de snoeischaar krijgen om een stevig gestel te vormen. Per loot van vorig jaar laat men een of twee knoppen zitten. Al het overige hout moet weg. Niet te lang wachten met snoeien teneinde het doorbloeden van de druif te voorkomen. De kruisbessen (groseilles à maquereau) hebben ook in Frankrijk last van 'het wit' (oïdium). Vooral na een strenge winter of bij overbemesting kan deze aantasting optreden. Deze maand is nog geschikt om de struiken preventief met zwavel te behandelen. Aangetaste takken afknippen en verbranden.

Zaaien, planten en poten
Deze maand begint de ware tuinder weer de kriebels te krijgen. Voordat hij of zij met zaai- en pootgoed aan de slag gaat is het zaak om even een plan te maken, rekening houdend met wat vorig jaar in de moestuin is verbouwd. Het bekende vierslagstelsel, de wisselteelt, is ook bij de (biologische) warmoezeniers algemeen bekend. Dus de tuin in vier denkbeeldige vakken verdelen en deze benoemen: bladgewassen, wortel- en knolgewassen, peulvruchten en de komkommerachtigen/tomaten/aubergines. De laatste soorten groeien in de meeste delen van Frankrjk gewoon buiten.
Binnen of in de kas zijn al tomaten te zaaien. Een vroeg ras is de Marmande en latere oogsten volgen bij Cœur de bœuf of Russe.

Zondoorstoofde zomerkoninkjes. Bij een goede verzorging kan het kweken van aardbeien prachtige vruchten opleveren. In hete zomers is het wel oppassen geblazen. Aardbeiden (fraises) verlangen een lichte grond die goed is bewerkt en rijk is aan humus. Op zware kalkgronden zoals in de wijnstreken is het lastig om aardbeien te laten groeien. Het is goed om de aardbeienplanten - het liefst in een rij uitgeplant - 's morgen water te geven en daarbij ervoor te zorgen de aardbeien zelf niet nat te maken. Een regelmatige gift met speciale aardbeienkorrels (kunstmest, dat wel) bevordert een goede vruchtzetting en de ontwikkeling. Het planten van de doordragende planten (remontants) doe je in maart en september, de niet-doordragende in de herfst. De planten kunnen twee jaar op dezelfde plek blijven staan, want zij putten de grond flink uit. De zwakke uitlopers (stolons) moeten worden weggenomen. De sterke, die dicht bij de moederplant staan, kunnen worden gebruikt voor de opkweek van nieuwe planten.

In de volle grond kunnen aan het begin van de maand in de wat warmere streken worteltjes, vroege spinazie, rijsdoperwten (de kreukzadigen (grains ridés, later de rondzadigen, grains ronds), kikkererwten, radijs en peterselie worden gezaaid. De spinazie ruim zaaien zodat later uitdunnen niet nodig is. Wat bloedmeel strooien doet wonderen (du sang séché, verkrijgbaar in het tuincentrum). Om later uit te planten kan nu bloemkool worden gezaaid in de volle grond en aan het einde van de maand kan broccoli worden gezaaid. Rode kool mag ook al en zelfs boerenkool (chou frisé), nogal onbekend in Frankrijk. Vraag vrienden of familie wat soorten zaad uit Nederland mee te nemen. De gewassen zijn nogal gevoelig voor luis als ze in Frankrijk tot wasdom komen. Goed in de gaten houden, veel water geven en op tijd oogsten (direct na het wassen en klein snijden de vriezer in - leuk om met vrienden boerenkoolmaaltijden te organiseren). 
Het stuk grond waarop de aardappelen moeten komen kan nu losgemaakt worden. In gebieden waar geen vorst meer wordt verwachten kunnen de vroege aardappelen worden gepoot, (de uitgelopen kiemen mogen eraf), het liefst in grond die vorige herfst goed is bemest. Is dat niet het geval dan in de plantgaten wat organische mestkorrels strooien.

Radijsje, het product van de beginnende warmoezenier (maraîchier). Het vroege gewas houdt van rijke, stevige grond die het water goed vasthoudt. Ronde radijs moeten aan de oppervlakte worden gezaaid en de langwerpige 2 à 3 centimeter in de grond. Radijs moet snel groeien om te voorkomen dat ze te hard en te scherp van smaak wordt. Dus 's avonds veel water en 's morgens oogsten. Om de twee of drie weken een kleine beetje zaaien, het beste in regels waardoor het gemakkelijker is deze rijen uit te dunnen. In februari is het zaaien al mogelijk onder de plastic tunnel en in maart en april in de volle grond. In Frankrijk is het lastig om aan het einde van het voorjaar nog radijs te zaaien. Eind augustus is het weer te proberen. Radijs heeft bij droog weer vaak last van de aardvlo die kleine gaatjes in het loof maakt. Sproeien wil helpen om de beestjes te verdrijven. Enkele rassen die het in Frankrijk goed doen: Mirabeau, Flambo (cilindervormig), Rose de Pâques (groeit in vijf weken).

Binnenshuis kunnen we al voorzichtig beginnen met het zaaien van de gewassen die het in Frankrijk ook buiten goed doen: aubergine, (vroege) tomaten, komkommer, courgette, meloen. (Alvast aan denken: komkommer en meloenen niet naast elkaar planten). Wie artisjokken had vorig jaar en meer planten wil kan nu in gebieden waar geen groot risico op vorst bestaat enkele bestaande planten uitgraven en deze in twee of drie stukken snijden en vervolgens weer uitplanten. Het loof inkorten tot 15 à 20 cm. Vaak en veel water geven. Tuinders die aan artisjokken willen beginnen - ze vragen veel ruimte - kunnen aan de buurman een paar planten vragen en deze na scheuring in goed tot zwaar bemeste grond uitplanten, kort knippen en rijkelijk bsproeien.
Het is tijd om de asperges te planten. Afhankelijk van de soort duurt het dan vervolgens twee of drie jaar alvorens de stengels kunnen worden geoogst. De planten (klauwtjes in goed Nederlands) moeten in een geul van ongeveer 30 cm. diep worden gelegd, waarbij er op moet worden gelet dat ze op de goede manier worden geplant (de uitlopers naar boven); onderlinge afstand 70 centimeter. De bestaande aspergebedden mogen worden bemest en vervolgens aangeaard.
Aan het einde van de maand kan de gekochte rabarber zijn vaste plaats worden gegeven. Voor de liefhebbers is nu in de volle grond te zaaien: raapjes, selderij, pluksla, paardenbloemen, bonekruid  schorseneren.

Kruiden
Peterselie en basilicum kunnen nu dus buiten worden gezaaid in losse grond die goed vochtig moet worden gehouden. Het zaad ontkiemt langzaam. Ook het zaaien van bieslook is nu mogelijk. Van dit uiengras (ciboulette) zijn ook de pollen op te graven, die vervolgens worden gescheurd, kort geknipt en weer uitgeplant. 

---

Werkjes voor april

Onderhoud
Vaste planten in de moestuin die wat erg groot worden kunnen worden gescheurd en herplant. Te denken valt aan de lavas (de bekende maggiplant) die ook in Frankrijk te koop is maar wel erg veel water nodig heeft in de zomer. Ook de rabarber groeit hier wel, maar heeft evenzeer veel water nodig. Grote rabarberplanten kunnen worden gescheurd met behulp van een scherpe schop. De erwten die inmiddels zijn opgekomen moeten wat steun krijgen en iets worden aangeaard, zelfs de zogenaamde laagblijvende doperwten. Medio april moeten de aarbeien (beginnen te) bloeien en dan is het tijd om stro rond de plant uit te spreiden. De plant droogt niet zo snel uit en de komende aardbeien blijven schoon na een spetterende regenbui. De vroege aardappelen die met het groen boven de grond komen kunnen wat worden aangeaard. Die ruggen zijn nodig om de groeiende aardappelen in het donker te laten groeien. Groene aardappelen zijn erg ongezond. Het aanaarden beschermt de jonge plant ook tegen nachtvorst. Het is niet erg als de eerste blaadjes onder de aarde komen te zitten.

Zaaien van artisjokken lukt meestal niet erg. Het is beter om aan het begin van het voorjaar de jonge grondscheuten van een een bestaande plan, de oeilletons, voorzichtig uit te graven. Je kunt ze natuurlijk ook kopen. De jonge planten kunnen om goed te wortelen in een potje worden gezet om later hun plaats in de tuin te krijgen. Artisjokken verlangen een rijke grond en vragen nogal wat voedingsstoffen, zodat het nodig is om jaarlijks flink bij te mesten (stikstof vooral). Het worden grote planten, die ook in de siertuin niet misstaan. De bloemknoppen zijn de eetbare gedeelten.

Werkjes voor juli

 

 

Onderhoud
Als er druiven in de tuin groeien, de tafeldruiven, dan mogen de trossen worden uitgedund, 'krenten' heette dat in Nederland. Met de hand of een klein schaartjes wordt het teveel aan kleine druifjes weggehaald. Ook het blad boven de groeiende trossen mogen weg.
Aan onderhoudswerken keren terug: het dieven van de tomaten, het weghalen van de top van de aubergines boven de tweede etage vruchten en het afknijpen van de nieuwe stengels aan de voet, het onder controle houden van de snel groeiende komkommers en augurken en het preventief behandelen van deze gewassen met een combinatie van kopersulftaat en zwavel (bouillie bordelaise en soufre). Geen leuk werk, maar bij warm weer en regen onvermijdelijk om de meeldauw (mildiou) en het wit (oïdium) voor te zijn. Ziekten en parasieten zijn in deze maand de belangrijkste vijanden van de warmoezenier. Houdt bijvoorbeeld het koolwitje (piéride) in de gaten en zijn eitjes. Er komen veel rupsen uit die de kool geheel kunnen opvreten. Sterk geurende gewassen in de nabijheid zoals munt kunnen de vlinders afhouden van het leggen van de eitjes. Meer afdoende is het om de zaak goed in de gaten te houden en de eitjes dan wel rupsen met de hand weg te halen.
Een overvloed aan uitlopers van de aardbeiden is niet goed. Alleen de beste die het dichtst bij de moederplant laten staan en in de herfst uitplanten. Voor zover het al niet op natuurlijke manier is gebeurd, het loof van uien en knoflook moet worden geknakt om de ontwikkeling van ui en knoflookbol te bevorderen. In Nederland zeiden we: het loof kan worden gestreken. In Frankrijk spreekt men van: nouer le feuillage.
Sproeien doen we 's avonds. Niet elke dag een beetje, maar om de paar dagen flink. Gewassen die het een tijdje zonder kunnen zijn de uien en de knoflook en de aardappelen en de asperges. Veel water vragen de tomaten in het begin van de groei en de courgettes, de sla en de aubergines en niet te vergeten de meloenen. Als de laatste vrucht hebben gezet is water geven niet meer zo nodig; dat geldt ook voor de tomaten. Niet sproeien op het blad maar zonder broes aan de voet. Veel narigheid kan al worden voorkomen als bij het sproeien van de gewassen niet de bladeren worden bevochtigd maar alleen de grond. Een druppelinstallatie is het meest ideaal. Sla en kool kunnen wel een douche over hun bladeren velen. De doordragende frambozen (remontants) die vruchten geven in juni/juli en september/oktober moeten na elke periode worden gesnoeid. Dat betekent dat uitgebloeide of niet geoogste frambozen moeten worden weggenomen. Takken die niet hebben geproduceerd mogen tot kort boven de grond worden afgeknipt. En die spontane uitlopers soms ver van de struik moeten weg.  In het algemeen: frambozen wortelen ondiep en hebben daarom veel water nodig in deze warme tijden. De zwarte bes (cassissier) krijgt een licht snoeibeurt waarbij alleen het oude hout worden weggenomen.
Tipje nog: bij het opruimen van de tuinbonen en de erwten en peulen is het verstandig de afgestorven planten af te knippen en niet uit de grond te trekken. Deze peulvruchten hebben het vermogen om via de wortelbolletjes stikstof te binden. Het is dus goed om die stikstof in de bodem te laten.
De kolen beginnen nu flink te groeien; tot aan de vorstperiode kunnen ze nog flink wat mest gebruiken. Voor wie bloemkolen (chou-fleur) heeft staan: de bloemknop die men zal eten blijft mooi wit als enkele bladeren geknakt worden en over de groeiende 'kool' worden gelegd. Men zegt dat bloemkool het lekkerst is als hij op de dag van de oogst wordt genuttig. De tomaten willen beter rijpen als geleidelijk aan steeds meer loof wordt weggehaald. Onderaan beginnen natuurlijk. De groene tomaten die moeilijk rijpen kunnen ook worden geplukt en binnenshuis verder rood worden. Bijven ze groen dan zijn de vruchten goed te verwerken tot chutney. Ook onrijpe andere vruchten zoals peren kunnen binnenshuis beter rijpen, vooral als in de schaal nog een rijpe banaan wordt gelegd. Andijvie (chicorée of scarole) kan een mooi wit en mals hart krijgen als de plant wat donkerte ontvangt door bijvoorbeeld een omgekeerd bloempot op de plant te plaatsen of deze op te binden met een stukje touw. Liefhebbers van rabarber die beschikken over grote planten kunnen deze nu scheuren en elders uitplanten.
Deze maand is ook geschikt om de grond die al zoveel heeft gegeven, weer te laten herstellen door de gift van compost of onverteerd tuinafval. Humus, het door micro-organisme omgezette afval, is bijzonder belangrijk voor de voedelopname door de planten van volgend voorjaar. Zandgronden met veel humus houden beter het water vast en zware kleigronden op hun beurt worden gemakkelijker bewerkbaar door de toevoeging van humus. Zure gronden zijn ook gebaat met het geven van dolomiet, een natuurlijk kalkhoudend product. Andere natuurproducten die rijk zijn aan sporenelementen en kali (potasse) zijn achtereenvolgens basalt en patentkali. In de betere Franse tuincentra zijn deze verbeteraars te koop.

Zaaien en planten
Enthousiastelingen kunnen nog snijsla zaaien en op die manier nog vrij lang profiteren van het bezit aan verse sla. En sommigen in het warme gebieden denken nu al voorzichtig aan het leggen van de tuinbonen. Als het allemaal goed is gegaan is er inmiddels het nodige geoogst en kunnen op de vrijkomende stukken grond weer nieuwe gewassen gaan gedijen. Het is bijvoorbeeld tijd om de winterprei te zaaien. Een geul maken met losse aarde, de voor nat maken en dan licht zaaien. Niet te veel grond op het zaad, wederom nat maken en vooral nat houden totdat de prei opkomt. Als de prei over een week of zes de dikte van een potlood heeft kan zij worden verplant. Het is verstandig om de bonen niet allemaal tegelijk te leggen. Zo om de vier weken een rijtje en er zijn altijd verse, jonge haricots in de tuin. Na opkomst licht aanaarden. Nu kan ook Chinese kool worden gezaaid (chou de Chine), alsmede de andijvie, de zomerspinazie (épinards), de venkel (fenouil), de verschillende soorten sla alsook de veldsla (mâche).
Deze maand is het de goede tijd om vaste moestuinplanten te scheuren en de delen elders uit te planten. Deze eenvoudige wijze van vermeerderen kan gebeuren met de artisjok, de rabarber en de bieslook. Het is nu ook de goede tijd om de plantjes aan de uitlopers (stolons) van de aarbeienplanten weg te halen of elders uit te planten. Gebruik voor de vermeerdering de uitlopers die het dichtst bij de moederplant staan.

Stekken
Deze maand kan men al weer beginnen met het stekken van de bessenstruiken. Een gezonde loot van dit jaar van zijn bladeren ontdoen, afknippen tot circa 30 centimeter en gewoon in de grond stoppen. Bij droog weer het beginnende stammetje wel nat houden. In het voorjaar is er weer een nieuwe bessenstruik gewonnen.

 

Werkjes voor augustus

Onderhoud
Als de prei het niet zo naar z'n zin heeft (geel loof) kijk dan goed naar de bladeren op kleine heldere wormpjes, de voorgangers van de vrij gevreesde preimot (teigne du poireau). Spuiten is dan de remedie met spul uit het tuincentrum (bijvoorbeeld roténone) of, maar heel voorzichtig, met zeer verdund bleekwater (javel). Ook zou het bespuiten met aftreksel van de brandnetel of rabarberbladeren heilzaam zijn tegen de larven. De niet-doordragende frambozen mogen tot de grond toe worden gesnoeid.
Ook in Frankrijk blijken moestuinders gebruik te maken van groenbemesters om vrijkomende stukken grond te beschermen en te voeden met humus en stikstof. Nu is het de goede tijd om om milieuvriendelijke manier aan de grond terug te geven wat wij aan haar bij het kweken van groenten hebben onttrokken. De werkwijze is eenvoudig: zaaien, het gewas laten opkomen en vervolgens onderspitten. Geschikte gewassen zijn: mosterd (moutarde blanche), klaver (trèfle blanc nain), phacelia, veldboon (fèverolle), boekweit (sarrasin), rogge (seigle) en wikke (vesce). Geoogste uien blijven langer houdbaar als ze enige dagen op het land hebben liggen drogen.

Zaaien en planten
Zaaien kan nog wel als men de gelegenheid heeft het jonge goed te beschermen tegen de warmte. Voorzaaien op een beschutte plaats in de schaduw waar ook gemakkelijk water kan worden gegeven is ook een methode. Te denken valt aan het zaaien van winterwortelen, andijviesoorten en de vorige maand al genoemde winterprei. Ook spinazie kan weer en - als men er van houdt - snijbiet (poirée). In Frankrijk is het ook mogelijk om nu voorjaarsuien te zaaien en ten zuiden van de Loire kan nog een keer een rij bonen worden gelegd. Voor beide geldt: In goed bewerkte, niet pas bemeste grond, kan het beste op regels worden gezaaid. De uien na opkomst uitdunnen. Radijs kan altijd nog worden gezaaid. Met de warmte moet elke dag water worden gegeven om het te scherp worden van de knolletjes te voorkomen. Vochtig gehouden grond is ook nodig voor het met succes kweken van veldsla (mâche). Dit gewas verlangt een niet gemeste en onbewerkte grond. De uitlopers van de aarbeiden kunnen nog weg, de mooiste, die het dichtst bij de moederplant staan, laten we zitten en planten we in september uit.

 

---

 

Stekken
Het is nu de tijd om de kruisbes (groseiller à macquerau) te vermeerderen door te stekken (laat het hieltje, een stukje schors van de tak waarvan het afgebroken takje is genomen, zitten). Met wat groeipoeder in de stekgrond. Ook is het mogelijk nu om een twijg onderaan de struik voor een deel te begraven (marcotteren). In het voorjaar moet dan het ondergrondse deel zijn geworteld en kan worden losgeknipt en uitgeplant. Rabarber kan nu worden uitgegraven, in pollen gesneden en opnieuw worden uitgeplant, een gemakkelijke manier van vermeerderen.

 

Werkjes voor september

Onderhoud
Rode bietjes, wij zeiden krootjes, de Fransen zeggen betteraves, kunnen eind van de maand de grond uit, een dagje bij droog weer laten liggen en opbergen in kistjes met stro. Koel en droog opslaan. Zo is deze gezonde groente tot de lente houdbaar. De struiken van het kleinfruit waarderen het als zij bij droog nazomerweer af en toe flink wat water krijgen. Aubergines niet te lang aan de plant laten hangen, anders gaan ze bitter smaken.

Zaaien en planten
Ons lukt het niet in Frankrijk op de zware kalkhoudende kleigrond, maar de Franse boekjes raden aan om nu om de veertien dagen wat veldsla (mâche) te zaaien. Het moet lukken op onbewerkte, niet bemeste grond. Succes. Het zaaien van spinazie moet tot het midden van deze maand nog resultaat opleveren en levert bij het zaaien van bijvoorbeeld de winterreuzen (géants de l'hiver) van die enorme bladeren op. Kervel (cerfeuil), waterkers (cresson) en peterselie (persil) zouden nog kunnen worden gezaaid. Dat kan ook nog met wintersla, zelf kopen we nu liever plantjes.
Bewoners van de Midi kunnen nu nog proberen een rijtje bonen te leggen voor een oogst in november. Aardbeien willen het liefst in september worden geplant of desnoods aan het einde van de winter. Ze verlangen een humusrijke, wat zure grond.

Tijd voor de groenbemesters
Aan het einde van het groeiseizoen in de moestuin is het goed om de structuur van de uitgeputte grond te verbeteren door groenbemesters te zaaien op leeggekomen plekken. Groenbemesters zijn snel groeiende gewassen die zelfs willen groeien in het naseizoen. In korte tijd produceren zij organische stof die later omgespit wordt en aldus zorgt voor een goede structuur en bovendien humus en stikstof inbrengen. De vrijgekomen stukken licht harken en breedwerpig zaaien. Vervolgens licht aanharken. Na enkele dagen komen de gewassen op en eind oktober kan het groen worden gemaaid en een week later worden ondergespit of gefreesd. In het voorjaar vind je dan mooie grond. De bekendste groenbemesters (in de tuincentra verkrijgbaar onder de naam Engrais verts) zijn mosterd, raaigras, phacelia, wikke (vesce), luzerne.

---

Werkjes voor oktober

Onderhoud
Wie nog tomaten heeft hangen doet er goed aan veel blad weg te nemen in verband met een voldoende toevoer van licht. Maar medio oktober moeten de planter er wel uit. De uitgetrokken planten liever niet op de composthoop brengen, maar om verspreiding van de bekende ziekten te voorkomen, op de brandstapel. Niet rijpe tomaten kunnen eventueel binnen verder rijpen of worden gebruikt om chutney te maken. In het zuiden - de Midi - kan de citroenmelisse worden gescheurd en uitgeplant. Op de plaatsen die nu braak liggen is het verstandig te zorgen voor bodembedekking: stalmest dat verder gedurende de herfst en de winter kan verteren of half verteerde compost. Stukken van de tuin die leegkomen en waarop flink is gelopen (vooral van belang bij zware kleigrond) zijn dankbaar als wat wordt gespit, zodat de bonken door regen en eventueel vorst kunnen verkruimen. Oogst de laatste frambozen en snoei de doordragende rassen vervolgens tot ongeveer op de helft. De niet-doordragenden en de bramen tot op de grond afknippen. De aspergeplanten die geel worden afknippen en verbranden. De knoflook kan in het midden van de maand worden geplant. Ze worden groter dan als ze in februari of maart worden geplant. Wie citrusbomen heeft kan ze nu snoeien.

Zaaien en planten
Als het dit jaar niet is gelukt (te weinig water gegeven) kunnen we met het planten van de rabarber nog een poging wagen. Als er nog een kwijnende plant staat kan deze worden gescheurd en elders worden uitgeplant. Dat geldt ook nog voor de artisjokken (de jonge stekken aan de voet wegnemen en uitplanten) en de bieslook. Aan het begin van de maand kunnen we nog zaaien: kervel, Chinese kool, spinazie, veldsla, raapjes en radijs. En sommigen in de warmere streken beginnen al weer te denken aan het leggen van tuinbonen, doperwten en het uitplanten van sjalotten, uien en knoflook. In streken met lichte grond is dat al mogelijk. Op zwaardere gronden in het zuiden is het beter te wachten tot aan het einde van de winter. We kunnen nog doorgaan met het planten van aardbeien, die van de markt of die van de eigen uitlopers. Half oktober kan de knoflook weer worden geplant. Sommigen menen dat het voor de ontwikkeling van de bol goed is als de groene stengel bij een lengte van ongeveer 10 centimeter wordt afgeknipt! Het is ook weer tijd voor het planten van de sjalotten. Kies voor een vroege oogst de échalots grises.

---

Werkjes voor november

Onderhoud
Algemeen: probeer de leeggekomen grond zoveel mogelijk bedekt te houden met afgevallen blad, mest, grasmaaisel, stro. Het is een mooie maand om op zware (klei)grond te beginnen met spitten en daarbij ook alle onkruiden goed onder te werken. Wie altijd de freesmachine hanteert zal toch sommige stukken grond diep met de spitvork moeten omwerken teneinde de ontstane ploegzool (een harde onderlaag) te doorbreken.

Planten en zaaien
Ook in deze maand is het nog mogelijk knoflook en sjalotten te planten en peulen, doperwten en tuinbonen te leggen. Het gaat wel hard, vooral in de Midi met het soms fraaie weer van oktober. In deze gebieden kunnen ook de bieslookpollen worden gescheurd die vervolgens worden uitgeplant. Dat kan ook met de dragonplanten. Wie een aspergebed heeft doet er goed aan de bult weg te halen en de grond waar de nieuwe asperges zullen groeien te bemesten. Daarna kan de grond er weer op. Zijn er nog niet geoogste wortelen: men kan ze gewoon in de grond laten zitten als het loof tot op 2 cm is afgesneden. Een laag stro beschermt de wortelen tegen al te strenge vorst. Opgraven van de wortelen kan ook en dan zullen zij binnen in zand worden opgeslagen. De bessenstruiken kunnen desgewenst worden vermeerderd door mooie gezonde eenjarige loten van ongeveer 30 cm van de struik te nemen en deze ruim 10 centimeter in de grond te steken. In het voorjaar kunnen de bewortelde stekken dan op hun vaste plaats komen te staan. De stek van de kruisbes waardeert als een stukje hout van de hoofdtak, het hieltje, blijft zitten.   

---

Werkjes voor december
 
Onderhoud 
Het is nu de tijd om half verteerde stalmest uit te spreiden over de kale stukken van de moestuin. De grond blijft bedekt en tot volgend voorjaar hebben mest en stro de tijd om verder te verteren. De frees erover en de grond is weer geschikt om te gebruiken. Lege gedeelten van de groententuin zijn ook dankbaar voor een gift (half verteerde) compost. Men zou in min of meer vorstvrije gedeelten van Frankrijk al kunnen proberen om bloemkoolplantjes, wat beschut, uit te planten. Wie van dit gewas houdt kan dan al vroeg in het voorjaar oogsten.

Planten
Nieuw klein fruit wil nu in de grond, dus bessenstruiken, frambozen. 

Print dit artikel

RSS feeds