Wonen en leven in Frankrijk

De rechterlijke macht

De rechterlijke macht in Frankrijk kent in het burgerlijk- en strafrecht drie rechtsgebieden:

1. de gespecialiseerde rechtspraak, zoals de 15 rechtbanken voor kinderen (tribunaux pour enfants) binnen de 154 rechtbanken voor minderjarigen (tribunaux pour mineurs), de conseils des Prud'hommes (in de volksmond ook tribunaux geheten - gekozenen die uitspraak doen in de geschillen tussen werknemers en werkgevers), juges de proximité (lekenrechters die kleinere geschillen oplossen), de handelsrechtbanken voor geschillen tussen zakenmensen of handelsbedrijven (tribunaux de commerce), de rechtbanken voor pachtovereenkomsten (tribunaux baux ruraux) en de rechtbanken voor sociale zekerheidszaken (tribunaux des affaires de sécurité sociale);
2. de burgerlijke rechtspraak voor geschillen tussen burgers onderling en de regeling van kleine, alledaagse conflicten (het tribunal d’instance), voor de grotere zaken het tribunal de grande instanceTGI), voor hoger beroep in civiele zaken het cour d’appel. Voor geschillen tussen burgers en overheidsinstanties is men aangewezen op het adminstratieve recht, uitgevoerd door de tribunaux administratifs, de hoven van appèl (cours administratives d’appel) en de Raad van State (Conseil d’Etat). Men wendt zich tot deze instanties bij belastingconflicten, bij problemen met de burgemeester die weigert een bouwvergunning af te geven en dergelijke.
3. de strafrechtspraak in drie niveaus: de behandeling van niet al te ernstige (verkeers)overtredingen door de politierechtbank (tribunal de police), de delicten (diefstal, oplichting, gebruik verdovende middelen) waarover de correctionele rechtbanken uitspraak doen (tribunal correctionnel), en de zware misdrijven, die voor het Hof van Assisen komen (cour d’assises), de enige rechtbank (één per departement) met een jury van drie rechters en negen leken. Meestal komt dit hof eennmaal per drie maanden bijeen en het houdt lange zittingen om de rechtsgang begrijpelijk te laten verlopen voor de leken, niet-juristen. Ten slotte onderzoekt het hoogste rechtscollege, het cour de cassation (vergelijkbaar met de Hoge Raad), de cassatieberoepen tegen de arresten van de 35 cours d’appel (hoven van beroep).

In het dagelijks leven kun je bij geschillen wel te maken krijgen met het tribunal d'instance. Deze rechtbank lijkt wat op de civiele kant van het kantongerecht in Nederland, waarin kleinere zaken worden behandeld. Maar de vergelijking houdt dan verder op. In Frankrijk kan men zich via een eenvoudige procedure tot het tribunal d'instance wenden bij huurgeschillen, als huisbazen nalatig zijn in het onderhoud of als er met de buren problemen zijn over de erfafscheiding. Zo’n procedure heet een injonction de faire, een uitdrukkelijk bevel om iets te doen of te betalen: minder dan € 4.000 bij de hulprechter, van € 4.000 tot € 10.000 dus bij het tribunal d’instance en daarboven bij de TGI.

Bij grotere zaken zal men zich moeten wenden tot de tribunal de grande instance. De TGI komt eraan te pas als er familiegeschillen moeten worden opgelost (door de speciale juge aux affaires familiales, Jaf), bij onroerendgoedzaken, bij faillissementen en bij belastingzaken. Bij de meeste zaken kan men niet zelfstandig optreden, het inroepen van een advocaat is vrijwel altijd noodzakelijk en de procedure geschiedt vooral schriftelijk.

Vrij nieuw is de instelling van een type rechter, zeg een hulprechter, die kleine zaken kan afhandelen ter ontlasting van de rechtbanken. Deze juges de proximité houden zich bezig met kleine, alledaagse kwesties die de € 4000 niet te boven gaan (dezelfde categorie zaken onder de € 10.000 waarmee de gewone juges d’instance zich bezighouden). Hij kan ook verkeersboetes regelen, maar nooit vrijheidsstraffen uitdelen. Bij dergelijke kleinere gedingen is evenmin beroep bij een hoger college mogelijk. De enige mogelijkheid hiertoe is appèl aanteken bij de cassatierechter. Wie een zaak wil aanspannen omdat hij zijn geld niet terugkrijgt van een onwillige winkelier of wanneer de aannemer het laat afweten, kan via een aangetekend te versturen formulier de procedure laten starten. Meestal ontvangt men dan binnen drie maanden bericht om op de zitting te verschijnen al dan niet samen met een advocaat of een familielid. De juge de proximité begint altijd met een poging om de partijen met elkaar te verzoenen. Vanaf 1 januari 2013 zullen deze rechters worden gevoegd bij de chambres correctionnelles van de tribunaux de grande instance of bij het tribunal de police (behorend tot het tribunal d'instance.)

Een echt kort geding aanspannen – intenter un référé d’urgence – kan uiteraard ook. De rechtbankpresident kan in spoedeisende gevallen op zeer korte termijn een uitspraak doen. Maar de afhandeling van minder spoedeisende zaken duurt lang in Frankrijk, vaak zeer lang tot jaren aan toe. Meestal probeert ook het tribunal d’instance partijen te verzoenen (tentative préalable de conciliation) om daarmee een proces te vermijden. De procedure hiervoor is zeer eenvoudig. Je gaat naar de griffie en vult een formulier in. Op de zitting moet je jezelf vertegenwoordigen en dus in persoon verschijnen. Sinds enige jaren wordt de rol van de rechtbankpresident in zulke bemiddelingspogingen overgenomen door een bemiddelaar (conciliateur de justice), waarvan er inmiddels 1800 actief zijn en gratis hun diensten verlenen bij het oplossen van conflicten tussen burgers. Hun adressen zijn op internet te vinden. Daarnaast verwijzen officieren van justitie en rechters ook steeds meer naar de bemiddelaars, de médiateurs judiciaires, die niet gratis hun diensten aanbieden. Zij treden vaak op bij familiekwesties, zoals echtscheidingen.

Grotere zaken (boven de € 10.000) worden dus behandeld door het tribunal de grande Instance (nu nog 181 vestigingen) en partijen moeten zich bij het kostbare en langdurige proces in principe laten bijstaan door een advocaat, terwijl het ook mogelijk is dat de kemphanen zelf het woord voeren. De regering-Fillon onder leiding van president Sarkozy streeft naar een drastische terugbrenging van het aantal rechtbanken. Zo is besloten dat het aantal tribunaux d’instance met bijna de helft wordt teruggebracht in 2010 en de TGI’s met ruim 20 in 2011.

Via de website van het ministerie zijn alle rechterlijk instanties in de woonomgeving te vinden.

Consumenten oordelen vernietigend over de rechtbanken

Zeven van de tien Fransen die wel eens te maken hebben gehad met de rechtbank zeggen ontevreden te zijn. Dit blijkt uit een enquête van de consumentenorganisatie Que Choisir waaraan ruim 4000 leden hebben deelgenomen. Een tevredenheidsscore van 30% is opmerkelijk laag. Bij eerdere onderzoeken naar de kwaliteit van o.a. de spoorwegen, de post of de medische stand is niet een dergelijke lage waardering gemeten. Als verzachtende omstandigheden melden de leden nog wel dat de magistraten over onvoldoende middelen beschikken.

Bij het onderzoek blijken twee van de drie geënquêteerden zich te hebben laten bijstaan door een advocaat, meestal omdat diens aanwezigheid bij grotere zaken verplicht is. Driekwart van de respondenten was betrokken bij civiele procedures, bij de overige kwart ging het om strafzaken waarbij men slachtoffer was. Door het ingrijpen van de toenmalige minister van Justitie Rachida Dati zijn de afgelopen jaren enkele tientallen lagere rechtbanken gesloten. Juist in deze tribunaux d'instance worden de meeste dagelijkse geschillen behandeld. De ondervraagde lezers hebben op zichzelf niet zo veel moeite met deze reorganisatie, maar eenmaal binnen in het gerechtsgebouw beginnen de problemen. In 2010 klaagden de magistraten zelf al over de haveloosheid en bouwvalligheid van de gerechtsgebouwen, waar rechters en advocaten ook met ruimtegebrek kampen. Partijen in rechtzaken moeten veelal bijeen gepakt in de gangen wachten.

Wie opgeroepen wordt om 's middags om half twee te verschijnen, wordt meestal niet op dat tijdstip gehoord. Iedereen die op de middagzitting moet verschijnen, krijgt de melding dat hij of zij om half twee aanwezig moet zijn. De lange wachttijden zijn de mensen een doorn in het oog. Acht van de tien ondervraagden maken zich hier boos over. Eenmaal op de zitting zelf verschenen, ervaren de meeste partijen (53%) de houding van de rechters als kil en weinig menselijk. Ontevredenheid (61%) heerst er over het gebrek aan voldoende uitleg van de procedure, de rechten en verplichtingen van partijen. Een meerderheid begrijpt de vonnissen niet, de uitleg laat te wensen over. Acht van de tien ondervraagden achten het niet acceptabel dat een eenvoudige procedure lang duurt, gemiddeld 24 maanden. Een beroep bij een hogere rechtbank, tribunal de grande instance, duurt gemiddeld een jaar en een cassatieprocedure nog eens 15 maanden.
(26.02.12)

Voortaan betalen bij aanspannen rechtszaak

droit de timbre

Sinds 1 oktober 2011 moet bij de inschakeling van een rechtbank € 35 worden betaald. Dat betalen van het timbre fiscal kan via internet.
Het gaat hierbij om ongeveer 3,2 miljoen processen, zodat de opbrengst ruim boven de € 100 miljoen komt. Dat geld is onder meer bestemd om de nieuwe, wat gemoderniseerde regels bij het voorlopig voorarrest (snellere tussenkomst van advocaten) te financieren. Ook zal een deel van de nieuwe heffing worden besteed aan juridische bijstand, zodat minvermogenden gebruik kunnen maken van de diensten van advocaten. Deze mensen zijn vrijgesteld van de betaling van de € 35. Het ministerie van Justitie beoogt met de heffing ook personen te ontmoedigen die voor heel kleine zaakjes te pas en te onpas naar de rechter lopen, die toch al om komt in het werk. De afwikkeling van burgerlijke- en strafprocedures duurt uitzonderlijk lang in Frankrijk. Het nieuwe 'zegelrecht' geldt voor alle burgerlijke rechtbanken, waar de meest voorkomende zaken worden afgehandeld: schulden, echtscheidingen, burenruzies, naturalisatie, adoptie, salariskwesties, huurachterstand, conflicten met winkeliers. Advocaten en rechters zijn niet zo blij met de belasting, waardoor volgens hen de vrije toegang voor een ieder wordt beperkt. Vreemd noemen zij de gedachte dat op deze manier het systeem van de voorlopige hechtenis moet worden betaald, 'het is onzin om iemand die een kind wil adopteren te laten betalen voor de hervorming van de voorlopige hechtenis'. Een ander risico kan volgens de magistraten zijn dat meer mensen een beroep doen op de gefinancierde rechtshulp, zodat het de staat uiteindelijk meer zal gaan kosten.
(07.10.11)

Lekenrechters oordelen mee bij ernstige strafzaken

Op verlangen van president Nicolas Sarkozy heeft de minister van Justitie Michel Mercier een wetsontwerp ingediend om bij strafzaken tegen personen ook twee leken te laten oordelen. Men spreekt nu niet meer over de oude term van jurés populaires (volksgezworenen), maar van citoyens assesseurs (bijzittende burgers.) Het idee is in december gelanceerd om bij ernstige misdrijven tegen personen de rechters bij de tribunaux correctionnels te laten bijstaan door twee leken. Hun stem zal bij vonnissen even zwaar tellen als die van de rechters.

De minister bij de presentatie van het voorstel aan de ministerraad: 'het is in de eerste plaats bedoeld om de Fransen meer te betrekken bij het werk van justitie. Het is volstrekt niet bedoeld om zwaardere straffen te krijgen. De huidige rechters oordelen streng en passen de wet toe.' De lekenrechters bestaan al bij het Hof van Assisen (Cour d’assises), de enige rechtbank nog (één per departement) met een jury van drie rechters en negen leken. Meestal komt dit Hof eennmaal per drie maanden bijeen en houdt het lange zittingen om de rechtsgang begrijpelijk te laten verlopen voor de leken, niet-juristen. Deze Cours d'assisen kunnen de toevloed van zaken niet aan en omschrijven misdaden niet zelden als delicten, zodat zij afgehandeld kunnen worden door het tribunal correctionnel. Het ministerie van Justitie - La Chancellerie - heeft daarom besloten een vereenvoudigd Hof van Assisen te vormen, belast met zaken waarop straffen staan van 15 tot 20 jaar.

De rechtbanken met de lekenrechters zullen jaarlijks circa 40.000 zaken te behandelen krijgen, zoals seksueel geweld, diefstal met geweld, afpersing, bedreiging en dodelijke verkeersongelukken. Ook moeten deze burgers oordelen over al dan niet vervroegde invrijheidstelling van verdachten en van tot maximaal vijf jaar gevangenisstraf veroordeelden. De leken ontvangen een vergoeding van € 108 tot € 180 per dag (afhankelijk van hun situatie.) Er zullen jaarlijks 6000 tot 9000 van deze lekenrechters nodig zijn die per lot zullen worden gekozen uit de verkiezingslijsten.

De jurys d'assises bij het Hof moeten hun vonnissen voortaan altijd motiveren, zoals bij de tribunaux correctionnels gebruikelijk is. Het Franse systeem voorziet nog in een archaïsch systeem waarbij soms ook de innerlijke overtuiging in het oordeel de doorslag mag geven in plaats van het wettige en overtuigende bewijs. Deze intime conviction wordt niet afgeschaft, maar de voorzitter van het Hof zal een omschrijving moeten geven van de beraadslagingen en andere elementen die hebben geleid tot een veroordeling of vrijspraak. Advocaten hebben nu niet altijd verweer in beroepszaken tegen een vonnis op basis van de innerlijk overtuiging. Met de nieuwe omschrijving van de Hofpresident zou de verdediging meer handvatten hebben bij appèlzaken.

Nieuw is ook de vorming van een tribunal correctionnel dat moet oordelen over veelplegende minderjaren. Deze recidiverende jongeren van 16 tot 18 jaar zouden bij een veroordeling hun straf in gesloten opvoedingscentra moeten doorbrengen.

Print Print dit artikel

Deurwaarder

De deurwaarder overhandigt officiële ambtelijke en gerechtelijke stukken, dwangbevelen bijvoorbeeld en rechterlijke uitspraken. Maar hij kan ook in zijn niet-gerechtelijke hoedanigheid optreden bij het in der minne schikken van lastige kwesties.

Hij kan proces-verbaal opmaken van een ruzie tussen twee partijen, kan ter plaatse komen kijken, kan een partij sommeren zijn verplichtingen na te komen enzovoort. Als bijvoorbeeld de aannemer de fouten niet wil herstellen of niet meer komt opdagen, valt het te overwegen uiteindelijk de huissier in de arm te nemen, die de weigerachtige maçon kan dwingen zijn verplichtingen na te komen. Het inschakelen van de deurwaarder of het dreigen daarmee maakt vaak vrij veel indruk. Komt de huissier in actie, dan vraagt hij daarvoor wel een vrij pittig honorarium.

Consumentenorganisaties ergeren zich aan de praktijken van vooral de grotere kantoren om voor elke rechtshandeling akten op te maken of processen-verbaal te schrijven, die elk afzonderlijk in rekening worden gebracht. Vaak kan ook een gewoon briefje voldoende zijn. De vaste tarieven zijn gebaseerd op grondslagen (taux de base) van € 2,20 exclusief TVA. Een eenvoudige dagvaarding kost 8,5 taux de basehonoraires libres, vrije tarieven, waarbij het noodzakelijk is van tevoren een schriftelijke prijsopgave te vragen. Want de deurwaarders hanteren zeer verschillende tarieven. Ook blijkt dat zij de gereglementeerde tarieven massaal aan hun laars lappen. ofwel € 22,37 inclusief TVA. De werkzaamheden die niet onder deze vaste tarieven vallen, worden berekend op basis van

Print Print dit artikel

Rechtsbijstand, rechtswinkels

Er zijn in Frankrijk ongeveer bijna 44.000 advocaten actief, meestal keurige, kundige en eerlijke mensen. Toch is het goed om bij een zaak van tevoren te informeren naar de kosten. Er zijn drie manieren om het ook in Frankrijk pittige honorarium vast te stellen: van tevoren een bedrag afspreken, betalen naar de bestede uren of het honorarium pas betalen bij een succesvol verlopen procedure, het 'no cure no pay'-systeem.

Via het forum van deze website Wonen en leven in Frankrijk en ook langs andere wegen zijn veelvuldig negatieve berichten geuit over de kwaliteit van de dienstverlening van de Franse advocaten. Zij zouden die rijke Hollanders wel eens een lesje leren, zo vallen de talrijke klachten samen te vatten. Twee lezers van deze site zijn daarom met een handleiding gekomen met tips over hoe je moet omgaan met de Franse advocatuur. De belangrijkste passages daaruit:
'Wanneer je de hulp van een advocaat inroept om je belangen waar te nemen, realiseer je dan dat de opdracht aan een advocaat bij hem geen emotionele gevoelens teweeg brengt. Hij zal zich weliswaar over je probleem buigen, maar is daar emotioneel niet bij betrokken. Natuurlijk wil hij, samen met jou, een goed resultaat bereiken. Hij zal aandachtig naar je luisteren, maar in eerste instantie betekent je opdracht 'handel'. Het is efficiënt om de advocaat van te voren een schriftelijke probleemomschrijving aan te reiken, zo mogelijk met kopieën van de bewijsstukken of andere relevante zaken. Dat maakt het voor hem gemakkelijker zich in je zaak in te leven, en… dat bespaart uiteindelijk kosten.'

De Franse overheid kent vergoedingen toe aan Fransen die onvoldoende middelen hebben om een advocaat te betalen. Aanvragen voor juridische bijstand (aide juridictionnelle) zijn te krijgen op de gemeentehuizen en bij de bureaus voor juridische hulp op het tribunal de grande instance. Verdient men maandelijks gemiddeld minder dan € 929 dan zijn alle kosten te declareren. De grens is € 1393 als men gedeeltelijke rechtsbijstand nodig heeft. De plafonds worden opgehoogd voor het geval het gezin uit meer personen bestaat. Via een oplopende inkomensschaal neemt de vergoeding af. Wie een rechtsbijstandsverzekering bezit (assurance protection juridique), heeft geen recht op de gefinancierde rechtsbijstand.

In een kleine 60 departementen zijn meer dan 1200 rechtswinkels werkzaam. Hier heten ze MJD, ofwel Maisons de justice et du droit. Zij staan de burger bij in geschillen met huiseigenaren en buren en verlenen rechtshulp bij echtscheidingen en andere familiekwesties. Maar anders dan in Nederland, vervullen de MJD - vaak gesitueerd in 'moeilijke' wijken - ook een rol voor Justitie. Je kan er als slachtoffer terecht bij berovingen, agressie en dergelijke. Verder lijkt het veel op de Nederlandse rechtswinkels. Je krijgt gratis juridisch advies, bijvoorbeeld om met een bemiddelaar of ombudsman (médiateur of conciliateur) in zee te gaan. Je kunt er ook in contact komen met deurwaarders, notarissen of schrijvers die je kunnen helpen bij het opstellen van een brief. Er worden echter geen advocatendiensten verricht buiten de dagelijkse conflictoplossingen of bij andere kleine zaken of kwesties waarbij minderjarigen zijn betrokken. Adressen van de MJD zijn te krijgen bij het gemeentehuis, de paleizen van justitie, de prefecturen of de politie/gendarmerie. Ook de website van het Ministerie van Justitie geeft hierover informatie. Een groot aantal advocatenkantoren hanteert zelf een systeem met lage tarieven voor mensen met een bescheiden inkomen (minder dan circa € 1250 per maand).

Website voor het oplossen van de kleinere geschillen

juge

Het zijn de kleine geschillen in het dagelijkse leven die voor veel ergernis kunnen zorgen: een meubelstuk dat bij de verhuizing is beschadigd, een abonnement dat is opgezegd maar nog steeds wordt gefactureerd, een reparatie die verkeerd is uitgevoerd. De lastige telefoontjes, de moeilijke gesprekken met de SAV (service après vente) zijn slecht voor de zenuwen en kosten tijd en geld. Het inroepen van rechterlijke hulp bij de lokale rechters, la justice de proximité, voor zaken beneden de € 4000 is voor velen net een stapje te ver. Men vreest ook hoge kosten. S‌inds kort is de website DemanderJustice.com in de lucht, waarop voor € 29,90 een dossier kan worden aangemaakt en juridische stappen worden ondernomen. In twee maanden tijd heeft de site 1500 dossiers ontvangen, waarvan 35% in der minne kon worden opgelost. Bij zaken die voor de rechter moeten worden gebracht, moet de voor iedereen geldende timbre fiscal van € 35 worden betaald en € 69,90 voor de dienstverlening van DemanderJustice.com. Oprichter Jérémy Oinino (27) kwam op het idee van de website na een slepend conflict met een reisbureau. Als op grote schaal procedures online worden gestandaardiseerd, kunnen geschillen waarvoor geen advocaat nodig is, snel worden opgelost. Zeven juristen zijn zeven dagen per week in touw om de dossiers voor te leggen aan de aangeklaagde ondernemingen, juiste instanties of uiteindelijk rechters. Als particulieren met klachten en geschillen zelf aan de slag gaan, gebeurt het vaak dat in een gebreke stelling wordt genegeerd. Ondernemingen hopen daarmee dat de boze klant wel zal afdruipen. Als de medewerkers van de nieuwe website melden dat bij het uitblijven van een antwoord binnen 14 dagen de rechter zal worden ingeschakeld, blijken zaken vaak snel te kunnen worden geregeld. Voorbeeld: iemand voerde een jaar lang strijd met een verhuisbedrijf dat een mahoniehouten tafel beschadigde. Deurwaarder, brieven, telefoontjes hielpen niet. Via via vernam men van de nieuwe website, vulde online het dossier in en acht dagen lager kwam het antwoord: drie dagen daarna volgde de cheque om de reparatie te betalen. Als een aangeklaagde onderneming niet reageert op een eerste aanschrijving, wordt het dossier bij de rechtbank gedeponeerd. In de praktijk blijkt dat een bedrijf geen zin heeft in een zitting voor een rechtbank waar ook in Frankrijk en daarom het geschil met de klant snel wil oplossen.
(11.03.12)

Que Choisir is een maandblad dat ook lokale verenigingen kent. Abonnees kunnen daar terecht voor raad en bijstand. De adressen van de lokale verenigingen zijn te vinden op de website van de uitgever. Abonnees kunnen zich ook gratis laten inschrijven voor de Information juridique par téléphone. Je ontvangt dan een carte met je toegangsnummer. Via dit telefonische spreekuur (numéro azur, gesprekskosten tegen lokaal tarief) is viermaal per jaar juridisch advies te vragen.
Ten slotte kunnen in de sfeer van loondienst, ontslag en dergelijke benadeelden in een eenvoudige procedure verhaal halen bij de al genoemde conseil des prud’hommes (raad voor arbeidsgeschillen, bestaande uit werkgevers en werknemers). Deze raad kan ook snelrecht toepassen, lijkend op de procedure van een kort geding.

Op een lijst van de Nederlandse ambassade in Parijs zijn de namen en adressen vermeld van Nederlandse advocaten(kantoren) in Frankrijk.

Print Print dit artikel

Deze pagina is laatst gewijzigd op 30-03-2012 om 11:58.