Samenlevingsovereenkomst, de Pacs

Het erfrecht is in Nederland  per 1 januari 2003 belangrijk gewijzigd, waarbij de positie van de langstlevende echtgenoot is versterkt. In Frankrijk gebeurde iets vergelijkbaars, maar de verschillen tussen het Franse en het Nederlandse recht blijven groot. Sinds augustus 2007 is het hele verhaal van erven en schenken in Frankrijk wederom veranderd. Zo erven kinderen, samen met de overblijvende partner het Franse onroerend goed en zijn de successierechten vrijwel afgeschaft.  Ook van belang: getrouwd of niet, wel of geen huwelijkse voorwaarden.

Ongetrouwde stellen moeten zeker iets regelen als zij gezamenlijk een Frans huis gaan kopen of al bezitten, zeker als zij daarin permanent (gaan) wonen. Dit niet alleen om ervoor te zorgen dat bijvoorbeeld het Franse huis of het gehele vermogen vererft zoals de partners het wensen, maar ook om (voor zover mogelijk) te voorkomen dat het hoge Franse tarief van successierechten van 60% moet worden betaald. Een mogelijkheid kan zijn om een Franse samenlevingsovereenkomst, de Pacs, te sluiten; de kosten hiervan bedragen een kleine € 600. De inschakeling van een notaris is niet nodig, maar het kan wel handig zijn een exemplaar van de convention bij een notaris te deponeren (€ 230.) 

Voorbeeld:
Jean en Marie, ongetrouw, geen Pacs, hebben gezamenlijk een huis gekocht dat nu € 300.000 waard is. Ieder is voor de helft eigenaar. Bij overlijden zal de overblijvende partner, als een testament is opgemaakt, successierechten moeten betalen over € 150.000 minus de vaste aftrek van € 1570; bij 60% belasting moet er dan € 89.058 worden afgedragen. Als Jean het vruchtgebruik van zijn deel legateert aan Marie, wordt de successiebelasting berekend over de waarde van dat vruchtgebruik (usufruit), die afhankelijk is van de leeftijd van Marie. Als zijn tussen de 61 en 70 jaar oud is wordt de waarde bepaald op 40% van het bloot eigendom, dus € 60.000. De berekening is dan verder hetzelfde: 60% belastingen over € 60.000 - € 1570 = € 35.058. Als bij het overlijden van Jean Marie een leeftijd heeft van 71 tot 80 jaar is het percentage nog 30%.

Frankrijk kent sinds 1999 dat zogenoemde geregistreerde partnerschap, de Pacs (Pacte civil de solidarité.) Twee meerderjarige mensen van hetzelfde of een ander geslacht (geen familie tot de derde graad) kunnen een dergelijk contract afsluiten, dat via inschrijving in een register bij de rechtbank (tribunal d’instance) geldigheid heeft ten opzichte van derden.

Voor buitenlanders is de inschrijving bij het tribunal de grande instance in Parijs. Zij moeten papieren inleveren (certificat de coutume, af te geven door de consul) waarin duidelijk wordt dat zij meerderjarig zijn, ongehuwd en niet onder curatele staan. Als de Pacs in het buitenland wordt gevestigd, moet één van de twee wel de Franse nationaliteit bezitten. Beide partners moeten een gemeenschappelijke woonplaats hebben die bovendien hun hoofdverblijfplaats (résidence principale) in Frankrijk moet zijn, dus met een vakantiewoning alleen is in Frankrijk geen Pacs af te sluiten. Een Nederlandse man die ‘pacseert’ met een Franse vrouw verkrijgt daarmee niet de Franse nationaliteit. Bij een huwelijk dat vier jaar heeft geduurd, kan wel een naturalisatie worden aangevraagd door de niet-Franse partner.

Sinds 1970 is het aantal reguliere huwelijken in het land met meer dan 40% gedaald en in 2011 was meer dan de helft van de geboorten ‘buitenechtelijk’, dat wil zeggen: één op de twee Franse kindertjes heeft een vader en moeder die er een heel prettig gezinsleven op na houden in een Pacs of union libre. Het Franse samenlevingscontract Pacs (Pacte civil de solidarité) is erg populair geworden en wordt vaak gezien als een voorbereiding op een huwelijk; de union libre blijft een veel vrijblijvender vorm van samenleving, hoewel er wel enkele zaken gemeenschappelijk kunnen zijn zoals het hebben van een gezamenlijke bankrekening; ook kan een van de partners voor de ziektekostenverzekering als meeverzekerde worden beschouwd, de ayant droit. Fiscaal worden de twee niet meer afzonderlijk aangeslagen. Trouwen of een Pacs afsluiten zou dan aan te bevelen zijn. Als de inkomens van de twee vrijwel gelijk zijn is het voordeel van gehuwd zijn op dit punt vrijwel verdwenen.

Op het gemeentehuis kunnen ongehuwd samenwonenden een bewijs van samenwoning krijgen als zij een dergelijk stuk nodig hebben voor bijvoorbeeld een lening. Zo’n papier – certificat de concubinage – wordt meestal probleemloos afgegeven als men zich deugdelijk kan identificeren en een telefoon- of elektriciteitsrekening kan laten zien. Het certificaat heeft verder geen wettelijke waarde.

Sinds de invoering in 1999 zijn ruim 1 miljoen Pacs-overeenkomsten gesloten (10% is weer ‘gescheiden’ of omgezet in een huwelijk.) De gemiddelde leeftijd is 31 jaar en het aandeel van homoparen is met een kwart gedaald tot ruim 5%. Evenals bij een ‘gewoon’ huwelijk moeten de partners elkaar wederzijdse materiële bijstand beloven, waarvan de bijzonderheden in het contract staan vermeld en evenals bij gehuwden zijn de gepacseerden samen verantwoordelijk voor de schulden die zij maken voor de huishoudelijke kosten, de opvoeding van eventuele kinderen, de huisvesting, de inkomsten- en vermogensbelasting, de taxe d’habitation. Heel bijzondere, grote of zelfs overdreven uitgaven vallen niet onder de onderlinge solidariteit. Als iemand met een modaal inkomen een dure sportauto koopt met geleend geld, kan de partner niet door schuldeisers worden aangesproken.

Wie een Pacs heeft afgesloten maar na enige tijd gaat 'scheiden' zonder daarbij de formele weg te bewandelen, wordt voor de buitenwereld nog steeds geacht samen te leven. Dan kan het gebeuren dat bij de aankoop van een huis de vroegere partner nog steeds wordt beschouwd als de eigenaar van de helft van het nieuwe onderkomen. Niet erg praktisch. Daarom is de wet zo veranderd, dat gepacseerden in het contract vastleggen dat de partners alleen de kosten van het dagelijks levensonderhoud en de huisvesting delen. Volgens het ‘oude’ regime gold de 50/50-verdeling voor alle bezittingen en schulden die gemaakt zijn binnen de Pacs. Als men het toch onverdeeld (régime de séparation) wil houden, zal dat moeten worden gemeld aan de griffie van de rechtbank waar de samenlevingsovereenkomst is geregistreerd. Zaken die tijdens de Pacs  worden gekocht, blijven bij de partner die de spullen of het onroerend goed heeft betaald of heeft verkregen uit een erfenis of een schenking. Hij of zij blijft alleen de eigenaar. Oude contracten moeten op dit punt dus desgewenst worden herzien en herschreven; het nieuwe contract geldt dan voor de toekomst en kent geen terugwerkende kracht.

Als de twee gepacseerden samen een woning bezitten en zij willen bij een uiteengaan de waarde verdelen door het huis aan de ander over te dragen, zal bij de betaling van de helft een droit de partage moeten betalen van 1,1 over de totale waarde (€ 5500 bij een waarde van € 500.000.) Deze belasting wordt met ingang van 1 januari 2012 verhoogd tot 2,5%. Maar als de twee het gezamenlijke huis verkopen en vervolgens de opbrengst delen, is de taxe niet verschuldigd.

Een voorgestelde wetswijziging om een partnerpensioen ook te laten gelden voor gepacseerden heeft het niet gehaald. Het parlement is van mening dat er op het punt van de verplichte partnerzorg toch een verschil is tussen gehuwden en gepacseerden.  De Franse wetgeving is de laatste jaren geëvolueerd en heeft de gepacseerden voor de meeste zaken zoals successierecht, gelijkgesteld met getrouwde mensen. Niet echter voor het partnerpensioen, la pension de réversion. Hoewel president Sarkozy in de verkiezingstijd beloofde dat hij zou zorgen voor een gelijkstelling, wijst het parlement de toekenning van een pensioen aan de overblijvende partner in een Pacs af.

Sinds 2008 wordt een Pacs beschreven op de geboorteakte (datum, plaats van registratie en identiteit van de partner.) Personen die een Pacs willen afsluiten behoeven geen certificaat meer te tonen waarin zij verklaren dat er niet al een contract bestaat. Andere formulieren komen er nu aan te pas om aan te tonen dat de twee nog niet eerder iets op dit vlak hebben geregeld. De twee partners moeten zich in persoon vervoegen bij de griffie van de rechtbank (tribunal d'instance) in hun nabije toekomstige gezamenlijke woonplaats. Zij laten dan mogelijk persoonlijke afspraken zien, en tonen de volgende documenten: identiteitsbewijs, een uittreksel van het geboorteregister, een verklaring op erewoord dat er geen enkele familierelatie bestaat tussen de twee partners die een Pacs in de weg staan en ten slotte een opgave van de gezamenlijke woonplaats. Bij een ontbinding van een Pacs zal elke verwijzing naar de voormalige partner worden verwijderd van beider geboorteaktes. De verplichte vermelding van het partnerschap voor niet-Franse gepacseerden wordt bijgehouden in een register van de griffie van het tribunal de grande instance in Parijs.

Het beëindigen van een Pacs geschiedt eenvoudig door een gezamenlijke verklaring bij hetzelfde tribunal d’instance waar de Pacs is geregistreerd, maar kan ook door een van de twee worden aangekondigd, via een door de deurwaarder overgebrachte verklaring. Deze stuurt de aankondiging naar de griffie van de rechtbank waar de Pacs is geregistreerd. Drie maanden daarna is de Pacs opgeheven, als de fiscus ook de afhandeling van beide partners afzonderlijk heeft geregeld. Een Pacs eindigt uiteraard ook op de datum dat de twee zijn getrouwd of wanneer een van hen overlijdt.

Als de twee gezamenlijk in het bezit waren van een vakantiehuis moet er een splitsing komen. De nieuwe eigenaar moet dan belasting over de plus-value te betalen, berekend vanaf het jaar waarin het stel het huis kocht. Wel vindt er dan een vorm van verrekening plaats tussen de nu gescheiden partners. Ook is bij de splitsing een droit de partage te betalen van 1,1%. Bij een splitsing tussen vrienden of niet getrouwde of gepacseerde personen, wordt de overgang als een verkoop beschouwd en moet de gewone overdrachtsbelasting van 5,09% worden afgedragen. Na het overlijden van de partner, zal de overblijvende gepacseerde 'gratis' (dus geen betalingen aan erfgenamen) een jaar mogen blijven wonen in het huis en wordt hiermee op gelijke wijze behandeld als getrouwden. Dat recht geldt niet als het huis eigendom is van een SCI. Na dat jaar kan de overblijvende een voorkeursrecht uitoefenen en het aandeel van de overledene aankopen. In deze situatie is het meestal verstandiger niet te volstaan met het zelf opmaken van een contract en dat te deponeren bij de rechtbank, maar de zaak te laten redigeren door een notaris.

Een groot misverstand is het idee dat gepacseerden zonder meer van elkaar kunnen erven als waren zij gehuwden. De overblijvende partner kan alleen erven als dat tevoren nadrukkelijk in een testament is geregeld. Het betalen van successiebelasting daarentegen is wel vrijwel gelijkgesteld met het regime voor gehuwden.

De in 1999 ingevoerde mogelijkheid om te leven binnen een geregistreerd partnerschap (samenlevingscontract) is een succes gebleken in Frankrijk. Volgens de statistieken telt het land nu ruim een miljoen gepacseerden, pacsés op z'n Frans. PACS staat dan voor Pacte civil de solidarité. Aanvankelijk bleek het nieuwe contract vooral interessant voor homostellen, maar hun aandeel in het totaal bedraagt nu nog slechts 6%. Dat was nog 42% bij de start van de Pacs. De cijfers van het aantal afgesloten huwelijken benaderen inmiddels die van de samenlevingscontracten. De verhouding is nu 3 Pacsen op 4 huwelijken. Een studie van de Insee, het statistiekenbureau van Frankrijk, leert dat in 2009 van de 100 Fransen van 27 jaar er 7 onder een Pacs leefden, 22 getrouwd waren, 69,5 ongetrouwd en 1,5 gescheiden. Bijna de helft van de gepacseerden is kinderloos, driemaal zo veel als gehuwden. En als de gepacseerden kinderen hebben, beperken zij zich voor ruim 60% tot één kind tegen 29% van de getrouwde stellen. Het gemiddeld aantal kinderen bij gepacseerden is 1,4 en bij gehuwden 2. Het samenlevingscontract wordt vrijwel uitsluitend gebruikt door personen van Franse origine (96%). Buitenlanders die een Pacs afsluiten, kunnen daarmee een verblijfsrecht krijgen in Frankrijk, maar het geeft geen recht aan een partner om de Franse nationaliteit aan te vragen. Het Insee meldt verder nog dat de meeste gepacseerden tot de groep hoger opgeleiden behoort en dat zij gemiddeld € 24.000 per jaar verdienen tegen € 20.000 bij de getrouwde Fransen. Het instituut is gelijkelijk over geheel Frankrijk ingeburgerd, met uitzondering van Corsica waar traditioneel nog veel wordt getrouwd.

Een meerderheid van de Franse bevolking is  vóór erkenning van het homohuwelijk, zoals in de buurlanden Spanje en België al het geval is.  Een in Nederland gesloten huwelijk tussen twee personen van hetzelfde geslacht wordt in Frankrijk nu rechtsgeldig geacht. Dit betekent onder meer dat de twee echtgenoten voor wat betreft het erfrecht en het huwelijksregime vrijwel gelijk worden gesteld met Franse echtparen. Een en ander is duidelijk geworden in een publicatie in het staatsblad van de Franse senaat, waarin de minister van Justitie op de vraag van een senator bevestigt dat een in het buitenland gesloten wettelijk huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht in Frankrijk wordt erkend. In de zomer van 2008 is ook fiscaal het buitenlandse huwelijk van mensen van hetzelfde geslacht erkend, waardoor de partners niet meer afzonderlijk worden aangeslagen, maar als een huishouden worden beschouwd. In het voorjaar van 2009 is dan eindelijk de Franse wet aangepast, waarbij een geregistreerd partnerschap van in Frankrijk wonende buitenlanders wordt erkend. De voorwaarden en rechtsgevolgen zijn die van het land waarin het samenlevingscontract is gesloten. In de praktijk  betekent dit dat in Frankrijk wordt uitgegaan van de algehele gemeenschap van goederen bij in Frankrijk wonende partners die in Nederland zijn geregistreerd. Ook de regels voor een ontbinding van een partnerschap vallen onder de Nederlandse wet. De Franse Pacs gaat echter uit van een uitsluiting van gemeenschap van goederen  tussen de partners.)

Ook zijn de mensen die in een Pacs leven voor de vermogensbelasting (ISF – impôt de solidarité sur la fortune) gelijkgesteld met een getrouwd stel. Zelfs samenwonenden zonder contract worden voor deze ISF als koppel beschouwd, terwijl zij voor de inkomstenbelasting afzonderlijk aangifte moeten doen. Gepacseerden vallen nu bijna geheel onder het ‘gewone’ erf- en successierecht.

Ten slotte, de eigenaar van een eenmanszaak (entreprise individuelle) mag zijn gepacseerde partner niet meer als ‘meewerkende echtgenoot’ laten werken. Dat kan alleen als men getrouwd is. De eigenaar moet derhalve de conjoint collaborateur in de Pacs in loondienst nemen, met alle kostbare gevolgen van dien (sociale belastingen, pensioenpremie en dergelijke.)

Slechts 13% van de Fransen is op de hoogte van hun rechten bij erfenissen. Het onderwerp lijkt nogal in de taboesfeer te leggen: men praat liever niet over testamenten en erfenissen bij de dood van een dierbare. Ook vreest men altijd wel iets van een wat ruzie-achtige sfeer bij de afwikkeling van een testament. Meer dan tien miljoen Fransen hebben wel eens conflicten meegemaakt over erfenissen, persoonlijk of in de familie. Jaloezie en onmin over de verdeling van het erfgoed, blijven delicate kwesties, zo blijkt uit een onderzoek van de Franse

De twee Nederlandse getrouwde mannen die in Frankrijk met succes de erkenning van hun in Nederland gesloten huwelijk hebben verkregen, zijn er nu ook in geslaagd om het gehele Franse fiscale stelsel toepasbaar te laten verklaren op Nederlanders die in Nederland een rechtsgeldig huwelijk hebben gesloten en naar Frankrijk zijn geëmigreerd.

Zij hebben daarover een persbericht geschreven en melden ter verduidelijking eerst nog hun voorgeschiedenis. 'In december 2006 weigerde de Franse fiscus onze gezamenlijke belastingaangifte in behandeling te nemen. Zij weigerde het in Nederland rechtsgeldig gesloten huwelijk te erkennen, met als argument dat in Frankrijk geen 'homo-huwelijk' bestaat en dat wij derhalve als twee vrijgezellen voor de inkomstenbelasting werden aangeslagen. Later is zelfs door de Franse belastingdienst gesuggereerd om onze huwelijkse staat voor de Franse wet om te zetten in een samenlevingsovereenkomst (de Pacs).'

De twee mannen die om privacyredenen niet met naam en toenaam wensen te worden genoemd, vervolgen: 'Wij hebben deze uitspraken van de Franse overheid tot op het
niveau van de Minister van Economische Zaken (waaronder de belastingdienst valt) aangekaart. Dankzij de inzet van onze advocaat (Mr. Alain Leclerc in Parijs) en met een lawine aan argumenten, die met name teruggrijpen naar de verdragen van Nice en Amsterdam, waarin in artikel 12 iedere discriminatie op grond van nationaliteit wordt verboden, sprak het pleit in ons voordeel. In juli 2008 werd na een lange juridische strijd door de Minister van Economische zaken erkend dat wij onze inkomsten als echtpaar konden opgeven. Er werd toen verwezen naar de antwoorden van de Minister van Justitie aan het kamerlid Mariani en aan senator Masson uit 2005 resp. 2006: het Franse recht erkent de in het buitenland gesloten huwelijken, ook van echtelieden van gelijk geslacht, onder voorwaarde dat de wet van het betreffende land, waar het huwelijk gesloten is  dergelijke huwelijken erkent èn dat de wet die geldt voor elk van beide van de echtelieden (de wet van het land waar zij vandaan komen) een dergelijk huwelijk erkent. Dit argument hebben wij zelf, en later onze advocaten, aangevuld met tal van andere juridische argumenten, vanaf het eerste bezwaarschrift gehanteerd.'

De uitspraak van 2008 werd beperkt tot de inkomstenbelasting. Vragen van de twee Nederlandse mannen met betrekking tot erfrecht in geval van overlijden van één van hen, waren niet beantwoord. Notarissen en ook het Centre de Recherches, d'Information et de Documentation Notariales (CRIDON) waren altijd duidelijk in hun antwoorden: er is geen antwoord te geven op deze vraag. 'Tegen het advies van het CRIDON heeft onze notaris een testament - als gebruikelijk voor gehuwden - vervaardigd, waarbij onze gewenste positie in ieder geval duidelijk was. Om ook deze zaak helder te krijgen, hebben wij begin 2009 de vraag neergelegd bij het Ministerie van Economische Zaken. Toen eind januari 2010 geen enkele vooruitgang meer te bespeuren viel, hebben wij onze kwestie aangekaard bij de President van de Republiek. Hierop is actie ondernomen en de Direction Générale des Finances Publiques heeft ons op 10 juni jl geantwoord:

• In de brief van 11 juli 2008 was gemeld dat ons huwelijk is erkend naar Frans recht, omdat het rechtsgeldig is gesloten in Nederland, het land waar wij
beiden vandaan komen.     
• Dientengevolge heeft dit huwelijk tot gevolg dat alle fiscale regels, die gelden voor gehuwden in Frankrijk, volledig van toepassing zijn. Inclusief successierecht (erfbelasting) en de daarbij behorende vrijstellingen voor de langstlevende.
     
De nu gedane uitspraak  is veel duidelijker en uitgebreider dan de vorige. Alle fiscale rechten zijn voor diegenen, die rechtsgeldig zijn getrouwd, van toepassing. Dat geldt voor alle gay-echtparen, die rechtsgeldig getrouwd zijn in steeds meer landen in Europa.'

Voorbeeldbrieven beëindiging Pacs

Als het uit is met de liefde kan een Pacs weer worden beëindigd. Het staat elk van de partners vrij. Een deurwaarder moet dan de beslissing aan de partner
overbrengen. Die betekening is de offciële akte van de ontbinding van de Pacs.

Print dit artikel

Huwelijkse voorwaarden of juist niet

 

Als echtgenoten in Frankrijk onderling niets afspreken, is de wettelijke regeling van toepassing: la communauté réduite aux acquêts. Als men geen huwelijkse voorwaarden laat maken, vallen gehuwden automatisch onder dit regime. Acht op de tien Franse echtparen leven heel tevreden zo.

Alle bezittingen van elk van beide partners die dateren van vóór het huwelijk, blijven eigendom van die afzonderlijke partners (biens propres.) Alle zaken die na het huwelijk worden verkregen, blijven in de gemeenschap (biens communs), behalve als het gaat om schenkingen en erfenissen; deze blijven bij de echtgenoot aan wie ze zijn gedaan. Bij scheiding of overlijden wordt gemeenschappelijk bezit of de nalatenschap in tweeën gedeeld, waarna soms verrekening nodig is. In veel gevallen hebben de echtelieden een afspraak gemaakt via een eenvoudige schenkingsakte, de donation entre époux, om de overblijvende partner zo goed mogelijk als wettelijk is toegestaan, achter te laten.

Een ander huwelijksvermogensregime dat in de wet wordt beschreven, maar waar echtgenoten uitdrukkelijk voor moeten kiezen voordat het van toepassing is, heet la communauté universelle, in Nederland bekend als ‘gemeenschap van goederen’. De spullen van beide echtelieden, vóór of tijdens het huwelijk verdiend of anderszins verkregen, behoren tot het gemeenschappelijk bezit. Bij echtscheiding worden alle bezittingen ook eenvoudigweg in tweeën gedeeld. Door nogal wat ouderen (50-plussers) wordt een clausule toegevoegd: la clause d’attribution intégrale de la communauté à l’époux survivant, te vergelijken met het Nederlandse verblijvingsbeding. Dit heeft onder andere tot gevolg dat bij overlijden de overblijvende partner alle goederen ontvangt zonder daarover Franse successierechten te hoeven betalen. De overblijvende partner wordt eigenaar en mag bijvoorbeeld het huis verkopen zonder daarvoor de toestemming nodig te hebben van de kinderen, waarbij wel rekening moet worden gehouden met de welbekende ‘legitieme portie’ (het wettelijk erfdeel) van kinderen uit een eerder huwelijk. De waarde van hun legitieme portie moet worden uitbetaald. Dit huwelijkscontract wordt ook veel geadviseerd voor al wat oudere immigranten zonder kinderen die in Frankrijk zijn gaan wonen. Zijn er wel kinderen, dan zullen deze later in één keer een grote erfenis krijgen, profiteren zij maar één keer van de aftrek (abattement) en zullen ze door de tariefprogressie waarschijnlijk meer successiebelasting betalen. Ook lopen zij het risico dat hun deel door de overblijvende partij wordt opgesoupeerd. Deze nadelen zouden kunnen worden ‘opgelost’ door de kinderen bij leven van de partners, via fiscaal vriendelijk behandelde schenkingen (donations), hun deel te laten toekomen of in het contract te laten opnemen dat de kinderen bij het overlijden van een van de partners recht hebben op een bepaald gedeelte van het bezit, dan wel het bloot eigendom verwerven en de overblijvende partner het vruchtgebruik te laten. Fiscaal is dat aantrekkelijk en de erven kunnen bovendien tweemaal gebruikmaken van de abattement van ruim € 156.000. De wet biedt bescherming aan de kinderen uit een eerder huwelijk of aan zogenoemde natuurlijke kinderen. Deze kinderen zijn bij juridische procedures niet altijd kansloos als ‘hun ouder’ het eerst overlijdt en ze hun deel van de erfenis (hun réserve) opeisen (action de retranchement) of van de zaken die de erflater bezat vóór het huwelijk, zo waarschuwt de Franse notaris.  Ook is het sinds enige tijd mogelijk om de kinderen uit een eerder huwelijk een afstandsverklaring te laten ondertekenen. Niet alle Franse notarissen willen hieraan meewerken of kennen de regeling zelfs niet. Het is een ingewikkelde kwestie: er moeten twee notarissen aan te pas komen en de kinderen moeten lijfelijk en gelijktijdig aanwezig te zijn om de handtekening te zetten.

Een ander model uit de Franse wet is le régime de la séparation de biens, te vergelijken met de Nederlandse ‘huwelijkse voorwaarden’ met uitsluiting van gemeenschap. Het wordt niet vaak toegepast in Frankrijk en regelt bij notarieel contract de volledige scheiding van de bezittingen van de echtelieden.

 

De keuze van een huwelijksregime is niet definitief. Na twee jaar kunnen de gehuwden samen besluiten onder een ander huwelijkscontract verder te leven. Wijzigingen in het huwelijkscontract, bijvoorbeeld van het wettelijk huwelijksregime naar 'huwelijkse voorwaarden', behoeven niet meer te worden goedgekeurd door de rechtbank (tribunal de grande instance), maar worden - schriftelijk - afgewikkeld door de familierechter (juges aux affaires familiales.) Latere veranderingen, zoals die naar een communauté universelle, zijn veel goedkoper geworden omdat geen advocaat meer nodig is (al snel € 2000.) Ook kan een wijziging veel sneller van kracht worden. Toestemming door de rechtbank blijft nodig in het geval er minderjarige kinderen zijn of als er bezwaren rijzen bij meerderjarige kinderen of schuldeisers.

In de situatie dat een Nederlander/Nederlandse met een Franse vrouw of man trouwt, geldt het huwelijksregime van het land waarin de twee voor het eerst een gezamenlijk huishouden hebben. Wie niets regelt en in Frankrijk gaat wonen, valt dan onder la communauté réduite aux acquêts en als het gemengde koppel in Nederland gaat wonen geldt de gemeenschap van goederen.

Tienjareneis ook bij communauté universelle
Nederlanders die in Frankrijk trouwden en hierbij kozen voor de Franse versie van gemeenschap van goederen (regime de la communauté universelle de biens) veronderstellen soms dat de Nederlandse fiscus hun niets meer kan maken. En zij die via een Franse notaris hun Nederlandse huwelijkscontract lieten omzetten, leven in dezelfde veronderstelling. Hun aantal is groeiende, want volgens dit vooral voor ouderen aantrekkelijke huwelijksvermogensregime wordt de langstlevende echtgenoot eigenaar van het totaal van de gemeenschap van goederen, zonder dat de Franse staat daar successiebelasting over heft. Kinderen komt geen vaders- of moedersdeel toe. Zij erven pas, wanneer beide ouders zijn overleden.

 

Maar het Nederlandse ministerie van Financiën meent dat Nederland wel degelijk successierechten heft over de nalatenschap van een Nederlander die nog geen tien jaar in Frankrijk woont en daar getrouwd is volgens het regime de la communauté universelle de biens. ‘Het hele huwelijksvermogen komt de langstlevende toe. De verkrijging van de huwelijkshelft van de eerststervende door de langstlevende vormt een belastbaar feit. Woonde die eerststervende nog geen tien jaar vóór diens overlijden in Frankrijk dan krijgt de langstlevende een aanslag op basis van de in Nederland geldende tarieven en vrijstellingen.’

De kinderen ontvangen in dat geval geen aanslag, omdat hier het Franse burgerlijke recht geldt. Het probleem bij de hantering van de tienjareneis geldt pas als kan worden verwacht dat een langstlevende de kans loopt veel meer te ontvangen dan de Nederlandse vrijstelling van successierechten.

In het algemeen geldt: als je in Nederland trouwt in gemeenschap van goederen, vervolgens emigreert naar Frankrijk, en daar langer dan 10 jaar woont, val je
automatisch onder het Frans huwelijksvermogensregime.

---

Voorbeeldbrief om weigerachtige ex-echtgen(o)ot(e) betaling van de alimentatie te laten hervatten

 

In Frankrijk kent men twee vormen van het betalen van 'alimentatie': de prestation compensatoire (voor het onderhoud of inkomensaanvulling van de minst draagkrachtige van de twee) en de pension alimentaire (alimentatie voor levensonderhoud en opvoeding van de bij de andere partner wonende kinderen.)

 

Naam, voornaam                                              adres                                                                   Voornaam van de ex Je te rappelle que conformément au jugement rendu par le Tribunal de Grande Instance de (plaatsnaam van de rechtbank) en date du (datum van de uitspraak van de rechter), le versement de la prestation compensatoire à laquelle tu es tenu(e) doit s’effectuer au plus tard le (datum waarop de betaling had moeten plaatsvinden). Or, il s’avère qu’à ce jour je n’ai toujours pas reçu la somme correspondante. Par conséquent, je te mets en demeure de me verser la somme due sous huitaine, étant entendu qu’à défaut d’exécution dans ce délai, je me verrai contraint(e) de mettre en œuvre les procédures légales utiles pour t’y contraindre. En espérant ne pas devoir arriver à cette solution, je te prie de bien vouloir tenir compte de cette demande. Pièce jointe (bijlage): - copie du jugement fixant la prestation compensatoire

Plaatsnaam, le ..... 20.. Naam (van de gewezen partner) Adres                                   Handtekening

---

Voor meer voorbeeldbrieven aan Franse instanties, schrijf een mail naar info@infofrankrijk.com

Print dit artikel

 

Erven naar Frans recht: eerst de familie

Als eenmaal is bepaald wat de inhoud van de erfenis is – het huwelijksgoederenrecht speelt daarbij een grote rol – moet worden gekeken naar de manier waarop die erfenis moet worden verdeeld. Bloedverwantschap bij het verdelen van het erfgoed gold en geldt nog steeds als leidraad bij de Franse wetgeving. Bij het verdelen van een nalatenschap in Frankrijk kwam tot voor kort de overblijvende echtgenoot (m/v) pas aan bod na de (klein)kinderen, de (groot)ouders en de broers en zussen en hun kinderen.  Sinds 1 januari 2007 echter komen de ouders ná de overblijvende partner. In Frankrijk erven alleen nog de kinderen en als er geen kinderen zijn, gaan de zaken voor de helft naar de gehuwde partner.

Als voorbeeld een vrij algemene situatie waarbij ieder van de partners de helft van het Franse vakantiehuis bezit. Zij wonen in Nederland en hebben een Nederlands testament op de langstlevende. Het gaat om een eerste huwelijk en er zijn twee kinderen. Bij overlijden van de een zegt de Franse wet dat de langstlevende kan kiezen: de helft in vruchtgebruik of een derde in eigendom. Als er kinderen uit een eerder huwelijk zijn, heeft de overblijvende partner geen keuzemogeliljkheid. Hij of zij ontvangt alleen een derde deel van de nalatenschap als niets is geregeld en als de Franse notaris het Nederlandse testament zo wil interpreteren.

De huidige situatie: op de eerste plaats komen de nakomelingen (wettige en niet-wettige kinderen) én de overblijvende partner, op de tweede plaats komen de bloedverwanten: vader en moeder, broers en zusters, neven en nichten (kinderen van broers of zusters, de neveux et nièces), op de derde plaats de grootouders en overgrootouders, op de vierde plaats ooms en tantes, neven en nichten (kinderen van ooms of tantes, de cousins et cousines) en op de vijfde plaats de staat voor het geval geen nog in leven zijnd familielid meer is op te sporen.

De langstlevende echtgenoot heeft inmiddels meer rechten ingeval er niets testamentair is geregeld en er ook kinderen van de overledene zijn. De overblijvende echtgenoot kan kiezen: óf het gehele erfgoed in vruchtgebruik (usufruit) óf een kwart van de goederen in volledig eigendom (pleine propriété). Als er één of meer kinderen zijn die niet zijn geboren uit het huwelijk met de overblijvende echtgenoot, vervalt de keuze van het vruchtgebruik. Bij afwezigheid van kinderen en ouders van de overledene ontvangt de overblijvende partner alles in volledig eigendom met uitzondering van de zaken die de overledene heeft geërfd of die hem zijn geschonken van zijn ouders of grootouders; de helft van deze zaken gaat naar de broers of zusters of hun nakomelingen; de andere helft is voor de overblijvende partner.

De wettelijke rechten van de langstlevende (bij huwelijk, Pacs of geregistreerd partnerschap)

overblijvende partner kan kiezen als er of: alle goederen in vruchtgebruik of: een kwart volledig eigendom overblijvende partner kan niet kiezen krijgt een kwart in volledig eigendom bij afwezigheid van kinderen overblijvende partner krijgt of: helft van eigendom of: driekwart bij in leven zijn één ouder

kinderen zijn uit het bestaande huwelijk dan krijgen kinderen alle goederen in bloot eigendom dan krijgen kinderen driekwart in volledig eigendom want er zijn kinderen uit een eerder huwelijk alle kinderen samen krijgen driekwart in volledig eigendom en ouders van overledene zijn nog in leven ouders krijgen ieder een kwart

De situatie verandert als er een testament is waarbij een donatie is gedaan aan de overblijvende partner, de bekende donation entre époux:

De overledene laat na:	De gebruikelijke verdeling	De verdeling bij schenking aan partner
1 kind	1/2 van het gehele eigendom of 3/4 van het bloot-eigendom of het gehele bloot-eigendom	1/2 van de gehele nalatenschap in volledig eigendom of 1/4 in volledig eigendom + 3/4 vruchtgebruik of het gehele vruchtgebruik
2 kinderen	2/3 van het gehele eigendom of 3/4 van het gehele eigendom of het gehele bloot-eigendom	1/3 van de gehele nalatenschap in volledig eigendom of 1/4 in volledig eigendom + 3/4 vruchtgebruik of het gehele vruchtgebruik
3 kinderen	3/4 van het gehele eigendom of 3/4 van het bloot-eigendom of het gehele bloot-eigendom	1/4 van de gehele nalatenschap in volledig eigendom of 1/4 in volledig eigendom + 3/4 vruchtgebruik of het gehele vruchtgebruik

 

Voorbeeld van het bovenstaande:

Jean overlijdt en laat vrouw Thérèse achter en hun twee kinderen Yannick en Pierre, alsook Jeanine, de dochter van Jean uit een eerder huwelijk. Hij laat zijn huis na en wat spaargeld. Zijn weduwe Thérèse behoudt de helft van de nalatenschap. Omdat Jeanine niet gemeenschappelijk is, heeft Thérèse geen andere keus dan een kwart in volledig eigendom; de rest wordt verdeeld onder de drie kinderen. Jeaninine begint moeilijk te doen en stelt financiële eisen. Maar de notaris weet in dit geval raad en adviseert - omdat er een akte van donation entre époux bestaat - om te opteren voor het vruchtgebruik van de totale nalatenschap. Het dagelijkse leven voor Thérèse verandert daardoor niet, terwijl Jeanine zal moeten wachten, evenals haar halfbroers, op het overlijden van Thérèse.

 

Men moet er rekening mee houden dat bepaalde dwingende regels van het erfrecht ondanks een testament blijven gelden. Met name van belang zijn regels die bepalen welke erfgenamen altijd erven. Een voorbeeld van de verschillen met Nederland: bij testament kan de Franse woning ook worden geschonken aan de langstlevende, maar dan zal hij of zij aan de kinderen uit een eerder huwelijk de waarde moeten vergoeden van het meerdere boven hetgeen waarop hij of zij volgens de Franse regels recht heeft (de 'legitieme portie'' ). Maar als er kinderen uit een later huwelijk zijn, ontstaat er verschil van behandeling, zodat een oplossing kan zijn om het bloot eigendom van de Franse optrek aan alle kinderen te geven, waarna pa en ma tot aan het einde hunner dagen het vruchtgebruik genieten. In Frankrijk is er de regel dat sommige kinderen mogen worden ‘bevoordeeld’ boven andere kinderen, maar de ‘benadeelde’ kinderen blijven rechten houden op het genieten van hun wettelijk erfdeel. Zij houden nog een vordering. Vruchtgebruik houdt in het recht op wonen, verhuren en verbouwen. De kinderen die het bloot eigenom bezitten zijn echter verantwoordelijk voor het groot onderhoud.
(Bijgewerkt tot 4 oktober 2011)

 

Trouwen met een Franse man of Française

Het komt niet zelden voor: een Fransman wenst te trouwen met een Nederlandse vrouw of andersom. Of een Française wenst te huwen met een Nederlandse meneer of andersom. Niet zo ingewikkeld, maar het is toch nuttig om zich te verdiepen in zaken als huwelijkscontract en het erfrecht. Het kan wat ingewikkelder worden als de echtelieden er in twee landen een huis op nahouden: hoofdbewoning Frankrijk en een vakantiehuisje op Terschelling. Of hoofdbewoning Nederland en een résidence secondaire in de Ardèche. Als de twee niets afspreken op het moment van hun huwelijk, kunnen de zaken altijd later worden geregeld.

Volgens de Conventie van Den Haag behoeven de twee zelfs niet de twee jaar wachttijd in aanmerkingen te nemen zoals het Franse recht in 'normale' situaties eist. Om een huwelijkscontract te laten opstellen zal eerst moeten worden besloten volgens welk recht (Frans of Nederlands) de zaken zullen worden geregeld. Dat kan via een eenvoudige notariële verklaring. Als voor het Franse recht is gekozen, gelden drie vormen: gemeenschap van goederen communauté réduite aux acquêts, buiten gemeenschap van goederen, séparation de biens, en de communauté universelle.

In tegenstelling tot wat het interne Franse recht zegt, is bij wijziging van het huwelijkcontract na de huwelijksafsluiting geen erkenning nodig door de rechtbank, zelfs als er minderjarige kinderen zijn. Als het echtpaar niets onderneemt - noch bij het huwelijk, noch daarna - dan is niet gegarandeerd dat alles definitief is geregeld.

Als de echtelieden van woonland veranderen, wijzigt het huwelijkscontract automatisch. Als het paar bijvoorbeeld hun nieuwe woonplaats voor ten minste tien jaar in een ander land heeft gehad, verandert er zeker iets. Voorbeeld: Een Frans-Nederlands paar trouwt en heeft zijn eerste woonplek in Frankrijk. Enkele jaren later vertrekken zij naar Nederland en wonen daar vervolgens langer dan tien jaar. Daarna keren de twee terug naar Frankrijk om van het pensioen te genieten om ten slotte meer dan tien jaar later aldaar te overlijden. In de eerste situatie is het Franse recht van toepassing, daarna het Nederlandse en ten slotte weer het Franse.

Het kan een lastige kwestie zijn om de spullen te verdelen die vóór de automatische wijzigingen van het huwelijksregime aan het paar toebehoorden. Bij de liquidatie moet men dan rekening houden met drie huwelijksregimes. In Frankrijk geldt de regeling dat de laatste woonplaats van de overledene bepalend is welk recht wordt toegepast bij roerende zaken (meubelen, beleggingen), maar bij onroerende goederen geldt het recht van het land waar dat onroerend goed ligt. Voorbeeld: een Nederlandse man, getrouwd met een Française, overlijdt in zijn hoofdbewoning in Frankrijk en bezat een bankrekening in Nederland en een andere in Frankrijk, bezat ook een flat in Nederland. Hij is derhalve onderworpen aan het Nederlandse recht (voor de flat) en aan het Franse recht (voor zijn bankrekeningen en het huis in Frankrijk).

Overigens moeten sinds 2007 Fransen die in het buitenland willen trouwen, zelfs met een Française, een procedure doorlopen om het huwelijk erkend te krijgen. Vóór de huwelijksvoltrekking moeten de twee een certificat de capacité au mariage leveren, uit te geven door het het Franse consulaat of de Franse ambassade van het land waar wordt getrouwd. Het is zelfs mogelijk dat het paar wordt gehoord. Na de trouwerij moet de huwelijksakte in de burgerlijke stand in Frankrijk worden ingeschreven. Die procedures zijn o.m. bedoeld om schijnhuwelijken e.d. te voorkomen. Inlichtingen zijn ook te krijgen bij Service central d'état civil du ministère des Affaires étrangères, 11 rue de la Maison-Blanche, 44941 Nantes Cedex 09. Tel. 0 826 08 06 04 (0,15 €/min).

Gemengde huwelijken hebben geen enkel effect op de nationaliteit, maar een buitenlander die getrouwd is met een Fransman/Franse vrouw kan na een termijn van vier jaar na het huwelijk de Franse nationaliteit krijgen, als het huwelijk in die vier jaren materieel en affectief ongestoord is gebleven en de buitelander behoorlijk Frans spreekt.

Print dit artikel

 

Het testament

Een Nederlands testament waarin een uiterste wil is bepaald, is wat de vorm betreft ook in Frankrijk geldig. Maar als de inhoud van het testament strijdt met dwingende regels van het Franse erfrecht, zullen andere maatregelen nodig zijn. Je kunt een Frans huis niet zomaar bij testament aan je partner overdragen. Een getrouwde Nederlander met twee kinderen die een Frans vakantiehuis bezit en in Nederland woont, moet weten dat bij zijn overlijden zijn kinderen ten minste twee derde deel van zijn Franse bezit erven en bij testament het resterende deel naar de partner kan gaan. Onroerend goed in Frankrijk valt immers onder het Franse erfrecht.

Wie binnen de Franse wet een uiterste wil wenst vast te leggen, kan dat soms een Frans testament laten zijn, waarbij het in Frankrijk overigens niet wettelijk is voorgeschreven dat dit door een notaris moet zijn opgemaakt. Het is wel zeer aan te bevelen om op bezoek te gaan bij le notaire. Het missen van de aansluiting tussen de verschillende rechtssystemen is vaak het geval bij de Nederlandse ‘langstlevende’ testamenten, met daarin vermeld de ouderlijke boedelverdeling. Bij gebrek aan het fenomeen van de ouderlijke boedelverdeling zal in Frankrijk vaak worden gekozen voor vormen van vruchtgebruik (usufruit) van het huis voor de langstlevende; huwelijkse voorwaarden zijn in Frankrijk net iets anders geregeld dan in Nederland. Bovendien zullen de erfgenamen meestal Nederlanders zijn, een omstandigheid die voor Franse notarissen geen dagelijkse kost is.

Een Franse notaris – in het algemeen slecht op de hoogte van de techniek om Frans civiel recht goed met buitenlands recht te laten samengaan – zal proberen om de bedoelingen van de Nederlandse erflater zo veel mogelijk terug te laten komen in het Franse testament. Zo begrijpt hij wel de wens om een zogenoemd verblijvingsbeding te laten opmaken via een op huwelijkse voorwaarden lijkende overeenkomst, waarbij de partners verklaren dat zij voor hun huis in Frankrijk hebben gekozen voor het Franse recht en dat de langstlevende in de woning mag verblijven. Deze successierechten besparende constructie staat bekend onder de term mise en communauté met als onderdeel clause d’attribution intégrale of pacte d’accroissement. Nog een raadgeving: als je het Franse testament alleen opmaakt in verband met het bezit van een tweede huis, moet er wel op worden gelet dat de standaardformule (‘ik herroep alle eerdere testamenten’) niet wordt opgenomen als er ook nog een Nederlands testament bestaat. Dat laatste moet uiteraard niet worden herroepen.

Niet altijd is de familie op de hoogte bij het overlijden van een verwant of hij of zij een testament heeft achtergelaten of bij welke notaris een wilsbeschikking is opgeborgen. Tot voor kort konden alleen notarissen toegang krijgen tot het FCDDV, fichier central des dispositions de dernières volontés, maar deze dienst is nu ook opengesteld voor particulieren. Men kan schriftelijk (met bijvoeging van een kopie van de overlijdensakte) een verzoek tot informatie indienen of zelfs via internet. Tegen betaling van € 25 ontvangt men dan naam en adres van de notaris bij wie een gevonden wilsbeschikking in bewaring ligt.
(Bijgewerkt tot 4 oktober 2011)

---

 

Voorbeeldbrief om de notaris tot spoed te manen

 

Voorbeeldbrief om de notaris (of zijn medewerkers) wat te laten opschieten (bij de afwikkeling van een erfenis bijvoorbeeld).

 

Naam, voornaam                                              adres                                                                  Succession: (naam van de overledene) Maître, A la suite du décès de .... (bijvoorbeeld mon mari), survenu le .... (datum overlijden), les autres héritiers et moi-même vous avons confié le règlement de la succession. Or, voici .... mois (aantal maanden geleden) que ce dossier est entre vos mains, sans aucune avancée. Cette situatiion qui nous est préjudiciable, ne saurait se prolonger. En conséquence, je vous prie de bien vouloir effectuer dans les plus brefs délais toutes les opérations nécessaires à la clôture de cette affaire. Vous remerciant de votre diligence, Je vous prie de croire, Maître, à l'expression de ma considération distinguée.

Plaatsnaam, le ..... 20.. Maître (naam van de notaris) notaire          Adres  Handtekening

 

---

Voor meer voorbeeldbrieven aan Franse instanties, schrijf een mail naar info@infofrankrijk.com

 

Print dit artikel

 

Erfbelasting – in Nederland en/of Frankrijk

Er blijft een heel belangrijke reden om in álle gevallen de vererving van het Franse huis of van het gehele vermogen – als men in Frankrijk woont, valt het gehele vermogen in principe onder het Franse recht – goed te evalueren: de fiscus! De belasting die over vererving verschuldigd is, werkt in Frankrijk geheel anders dan in Nederland. Veel vervelende en kostbare verrassingen kunnen hieruit voortkomen, niet alleen voor de kinderen, maar ook voor de langstlevende partner. Deze belasting is gebaseerd op de vererving, en dus op het testament. Wie vermogen in Frankrijk heeft (een huis of meer), moet dus altijd laten nagaan wat de consequenties van de vererving zijn, met name ook de fiscale.

De samenlevende, dus niet getrouwde of gepacseerde partner (concubin), heeft in Frankrijk geen erfrechten. Ook al heeft in zo’n union libre de ene partner betalingen gedaan aan de andere om het huis te financieren of te verbouwen, als niets is geregeld, heeft deze erfrechttechnisch het nakijken bij het wegvallen van de ander. In het ergste geval kunnen de erfgenamen de overblijvende het huis uit jagen. Degenen die pas in Frankrijk wonen en de zaken rond testament en dergelijke nog niet hebben geregeld, kunnen voorlopig met de hand onderstaande wilsbeschikking schrijven (beide partners) wanneer er geen kinderen zijn. De verklaring moet echt worden beschouwd als een aanvulling op een Nederlands testament en geldt alleen voor het Franse onroerend goed (geen adres vermelden, want het kan later weer anders worden en een adreswijziging regelen wordt snel vergeten). Als er wel kinderen zijn, moet in de verklaring van vruchtgebruik worden gesproken. Dit testament olographe wordt ingeleverd bij de Franse notaris, die zorgdraagt voor de inschrijving ervan in het testamentenregister. Het is wel belangrijk om later een definitieve regeling te treffen of een op de persoonlijke situatie toegesneden 'echt' testament te laten opmaken of via de huwelijkse voorwaarden goed te regelen.

Je soussigné(e) (naam en voornamen in hoofdletters), né(e) le (geboortedatum) à (geboorteplaats) veux exprimer par la présente le désir de laisser en cas de mon décès le bien immobilier que je possède en usufruit jusqu’à la fin de ses jours à (naam en voornamen van de begunstigde in hoofdletters), né(e) le (geboortedatum) à (geboorteplaats). Mes héritiers légaux ne rentreront en jouissance de leur héritage en ce qui concerne ce bien immobilier qu’après le décès de (naam begunstigde). Fait à (plaatsnaam van de notaris), le (datum van de ondertekening van de akte). (handtekeningen) (Vertaling: Ik, ondergetekende ..., geboren op ... te ... wil hierbij de wens uitdrukken dat in geval van mijn overlijden het onroerend goed dat ik bezit (...) in vruchtgebruik zal worden gelaten tot aan het einde van zijn/haar dagen aan ..., geboren op ... te ... Mijn wettige erfgenamen kunnen slechts na de dood van de genoemde begunstigde in het genot komen van hun erfdeel.

 

Afhankelijk van de persoonlijke situatie moet na het regelen van de nalatenschap de erfbelasting worden betaald, in Frankrijk of in Nederland of in beide landen. Ook het bezit van een tweede huis in Frankrijk vereist de nodige aandacht wat betreft erven en het verschuldigd zijn van successiebelasting. Wie zes jaar na vestiging in Frankrijk een erfenis uit Nederland ontvangt, moet er op rekenen dat ook Frankrijk nog, na de betaling van erfbelasting in Nederland, een heffing kan opleggen.Frankrijk heft over de zogenaamde situsgoederen (bankrekeningen en onroerend goed in Frankrijk) en Nederland gaat uit van het wereldvermogen. Zou in Frankrijk bijvoorbeeld € 50.000 successierecht moeten worden betaald, maar houdt Nederland het op € 80.000 dat aan de vakantiewoning voor het Nederlandse successierecht kan worden toegerekend, dan bedraagt de vermindering die Nederland verleent naar rato € 50.000. Wie permanent in Frankrijk woont en leeft, valt wat betreft het erfrecht onder de Franse wetgeving. Alle bezittingen met uitzondering van onroerend goed buiten Frankrijk gaan in  eerste instantie naar de wettelijke erfgenamen. Ten slotte: ook in Frankrijk geldt dat bij vererving van onroerend goed geen overdrachtsbelasting (droits de mutation) hoeft te worden betaald.

Door de aanvaarding van het Franse parlement van de fiscale hervormingen bij het successie- en  schenkingsrecht zal de betaling van belasting voor 95% van de huishoudens niet meer nodig zijn. De ingangsdatum van de nieuwe regeling is 21 augustus 2007. Het doen van schenkingen is aantrekkelijker geworden, doordat aanzienlijk grotere vrijstellingen zijn toegelaten.

De nieuwe regels (2010) op een rij: bij het overlijden van de partner behoeft de overblijvende geen erfbelasting meer te betalen. Deze nieuwe regels gelden ook voor partners die leven in een Pacs, het Franse samenlevingscontract. Bij schenkingen tussen gepacseerden gelden voortaan dezelfde berekeningsvormen als bij gehuwden: de aftrek is € 80.724  en ook de percentages zijn gelijkgetrokken. Maar de partners binnen een Pacs worden erfrechttechnisch geen erfgenamen, dus moet er een testament aan te pas komen. Bij de berekening van de erfbelasting aan ervende kinderen geldt nu een algemene aftrek van € 159.325 per ouder (€ 162.665 in 2012.) Deze verdrievoudiging van de vrijstelling geldt ook voor schenkingen, die elk tien jaar mogen worden herhaald. Daarnaast komt nog de mogelijkheid voor grootouders om elke tien een schenking van € 31.865 te doen, zonder betaling van rechten.  Een dergelijke schenking moet bij de notaris worden gemeld.  De maximumleeftijd voor de schenker is hierbij 80 jaar.

Wijzigingen in Franse schenkingsrecht
Het belastingvrij schenken door ouders aan kinderen van bedragen tot € 159.325 mag sinds 1 juli 2011 niet elke zes jaar gebeuren, maar om de tien jaar. In de overgangsperiode kan bij schenkingen die zijn gedaan tussen de zes en tien jaar een aftrek van 10% per jaar worden toegepast. Belastingvrije schenkingen van maximaal € 31.865 aan kinderen, kleinkinderen, achterkleinkinderen, neven en nichten kunnen elke tien jaar worden herhaald. De begunstige moet meerderjarig zijn en de schenker ten minste 80 jaar oud zijn. De korting op de betaling van schenkingsrechten van 50% door personen van 70 jaar en ouder en die van 30%  voor schenkers tussen de 70 en 80 jaar is afgeschaft. De belastingtarieven op erfenissen en schenkingen in de hoogste schijf (boven € 902.838) gaan van 35 naar 40% voor begunstigden in de directe lijn en van 40 naar 45% voor echtegenoten en partners in een Pacs.
Ook een fiscale aardigheid in het geval een erfgenaam de nalatenschap doorschuift naar zijn kinderen is afgeschaft. De vrijstelling van de bekende € 159.325 is per eind juli 2011 verdwenen en bedraagt nog slechts € 1594.

De schijven van de Franse erf- en schenkingsbelasting (2011)

over de schijf tot € 8072 € 8072 tot € 12.109 € 8072 tot € 15.932       € 12.109 tot € 15.932 € 15.932 tot € 31.865   € 15.932 tot € 552.324 € 31.865 tot € 552.324 € 552.324 tot € 902.838 € 902.838 tot € 1.805.677 over hogere erfenissen of schenkingen   over de schijf tot € 24.430 over hogere erfenissen of schenkingen     over het totaal van de erfenis of schenking   over het totaal van de erfenis of schenking

Directe lijn   5% 10%   15%   20%   30% 35, wordt 40% in 2011 40, wordt 45% in 2011   Broers en zusters, neven en nichten 35% 45%   Verwanten tot en met de vierde graad 55%   Verwanten boven de vierde graad en niet-verwanten 55% - 60%

Partner (vrijgesteld van successierechten) 5%   10% 15% 20% 30% 35%, wordt 40% in 2011 40%, wordt 45% in 2011

Fiscus om controle vragen bij erfenis Wie in Frankrijk een erfenis krijgt of een schenking ontvangt, moet dat melden bij de Franse fiscus via een déclaration de succession dan wel een enregistrement de l'acte de donation. Elke erfgenaam of ontvanger van een schenking kan sinds kort aan de fiscale administratie vragen om de inhoud van die verklaringen te controleren. De fiscus heeft daartoe dan een jaar de tijd. Het voordeel van deze procedure moet zijn dat de ontvangers er gerust op kunnen zijn dat de zaak in orde, als de belastingdienst in dat jaar niet op de proppen is gekomen. Na dat jaar is fiscale controle op de erfenis of schenking niet meer mogelijk. De maatregel die de bestaande termijn van drie jaar dat controle nog mogelijk is, belangrijk verkort, geldt voor erfenissen of schenkingen die zijn ontvangen tussen 1 januari 2009 en 31 december 2011.

 

Wie onroerend goed wil schenken, hoeft niet het volledig eigendom van de hand te doen, maar kan ook alleen het bloot-eigendom of alleen het vruchtgebruik weggeven. Voor de successieheffing en de schenkbelasting zijn percentages vastgesteld, waarmee de waarde van dat vruchtgebruik en bloot eigendom wordt vastgesteld. De kortingen bij vruchtgebruik of volledig eigendom zijn 50% als de schenker jonger is dan 70 jaar, 30% bij een leeftijd tussen 70 en 79 jaar. De reductie bij schenkingen in bloot-eigendom zijn 35% als de schenker jonger is dan 70 jaar en 10% als hij tussen de 70 en 79 jaar oud is.
Als een eigendom voor een bepaalde tijd in vruchtgebruik wordt gegeven, moet 23% schenkbelasting worden betaald per periode van 10 jaar.

Voorbeeld:

Angèle geeft voor 15 jaar het vruchtgebruik van een studio van € 200.000 aan haar dochter Lydia. De waarde van het vruchtgebruik waarover de rechten worden geheven, wordt dan als volgt berekend: € 200.000 x 23% x 2 (tweede periode van tien jaar) = € 92.000. De vrijstelling is € 156.974, dus Lydia hoeft niets te betalen.

De verschillende manier om onroerend goed in Frankrijk te bezitten

Vormen van eigendom	Belanghebbenden	Doelstelling
SCI	Familie, erfgenamen, ongehuwd samenwonenden	Verkoopkosten lager Bij aankoop door 2 personen, kan bij overlijden overblijvende partner blijven wonen
Onverdeeld eigendom, indivision	Ongehuwde stellen Gehuwden met huwelijkse voorwaarden (séparés de biens)	Aankoop door twee personen, ieder voor zijn ingebracht aandeel eigenaar
Bloot eigendom, nue-propriété	Toekomstige erfgenamen (bij schenkingen) Belastingplichtigen voor de vermogensbelasting ISF	Verlaging van erfbelasting later Vrijstelling voor de vermogensbelasting ISF
Vruchtgebruik, usufruit	Ouders kunnen blijven wonen, eventuele huurpenningen zijn voor de vruchtgebruiker	Alleen het bloot eigendom is onderhevig aan schenkbelasting
Tontine	Ongehuwd samenwonenden	Overgang naar overblijvende partner zonder erfbelasting

Een mogelijkheid is ook het doen van belastingvrije schenkingen, die om de 6 jaar mogen worden herhaald tussen ouders en kinderen. Voorbeeld: een ouder bezit een vermogen van € 450.000. Bij overlijden moet het enige kind hierover bijna € 57.000 successiebelasting betalen. Maar als € 159.325 wordt geschonken, wordt geen belasting geheven. Na zes jaar (dat wordt 10 jaar in de loop van 2011) kan nog eens zo'n schenking worden gedaan en vervolgens nog een keer na weer zes jaar. In totaal is dan € 450.000 belastingvrij geschonken. De bedragen zijn inmiddels alle wat opgehoogd. Een vergelijkbare regeling geldt voor grootouders die aan kleinkinderen wensen te schenken: € 31.865 per opa of oma aan een kleinkind, elke zes jaar mogelijk (elke tien jaar in de loop van 2011.)

Er is een website van het consumentenblad Dossier familial, waarin een calculator de erfbelasting globaal pretendeert te kunnen uitrekenen.

 

Onverdeeld eigendom of en tontine

Bij een eigendom en indivision bezitten de partners (samenwonenden, gepacseerden of getrouwden onder 'huwelijkse voorwaarden' - séparation des biens) ieder de helft (of soms een ander percentage). Alles is gemeenschappelijk en de een kan niets ondernemen zonder de toestemming van de ander, tenzij er zich spoedeisende noodgevallen voordoen. In theorie is het mogelijk haar of zijn deel van de indivision te verkopen, maar dat stuit op bezwaren zoals het voorkeursrecht van de ander bij een verkoop. Beter is het dan om de indivision op te heffen, in der minne of via een rechterlijke uitspraak.

Bij een echtscheiding moet het bezit - meestal het huis - worden verdeeld. Bij een  overdracht naar één van de partners wordt een droit de partage geheven van 1,1%, niet over het deel dat wordt verkregen, maar over de waarde van het gehele huis op het moment dat de twee uit elkaar gaan. De nieuwe eigenaar wordt beschouwd het in bezit te hebben vanaf de oorspronkelijke aankoopdatum. Dit kan uiteraard gevolgen hebben voor de betaling van eventuele winstbelasting (taxe sur la plus-value) als het niet om een hoofdbewoning ging. Er is wel sprake van een echte verkoop als een gezamenlijk bezit door niet-gehuwden of niet-gepacseerden wordt verdeeld. De ingangsdatum van de eigendom per deelnemers is dan wel de datum van de splitsing en ook moet hier de 'normale' overdrachtsbelasting van 5,09% worden betaald.

De Fransen kennen nog de mogelijkheid van aankoop en tontine, waarbij het hoofdverblijf samen wordt gekocht en de notaris in de aankoopakte een clause de tontine of clause d’accroissement opneemt. De constructie wordt nogal eens toegepast door (homo)paren die kinderen niet wensen te laten meedelen in het Franse huis. Bij het overlijden van een van de partners is de overblijvende de enige eigenaar van de onroerende zaak geworden, zonder dat hij zijn deel behoeft terug te kopen, erfgenamen kunnen niets opeisen. Als bij het overlijden de waarde van het onroerend goed lager is dan € 76.000 en het de hoofdwoning van het stel betreft, behoeft de overblijvende partner slechts de  overdrachtskosten te betalen (5,09%) en geen successiebelasting. Bij een hogere waarde wordt deze beschouwd als een schenking, waarover dus belasting moet worden betaald over het gehele bezit (dus niet alleen het meerdere boven € 76.000). 

Voorbeeld:

voor niet-gehuwden, niet-gepacseerden, maar voor concubins
U heeft en tontine samen met uw levensgezel ieder voor de helft uw hoofdbewoning gekocht voor € 300.000. Bij het overlijden van de één, kan de overblijvende partner zich eigenaar van het huis noemen. Maar hij of zij moet wel successiebelasting betalen over de helft van de waarde, ofwel 60% over € 150.000 minus de algemene aftrek van € 1570, neerkomend op € 89.058.

Het is belangrijk dat de overblijvende partner kan aantonen dat beide partners destijds daadwerkelijk zelf – ieder voor zich – de helft van het onroerend goed hebben betaald. Overigens moet de waarde van het onroerend goed door de aangever van de successiebelasting zelf worden bepaald en wel op basis van de valeur vénale réelle, ofwel de werkelijke verkoopwaarde op de datum van het overlijden van de erflater. De interpretatie kan soms problemen opleveren, zodat het in dergelijke gevallen verstandig is de mening van de plaatselijke notaris te vragen. Als de opgegeven waarde ver onder de economische waarde ligt, kan de Franse fiscus heel moeilijk gaan doen en boetes opleggen, vermeerderd met rente. Ook mogen er niet al te grote leeftijdsverschillen bestaan tussen de partners en moet de inbreng van ieder ongeveer gelijk zijn.

Nog drie jaar na de aangifte kon le fisc er via controle op terugkomen en boetes opleggen. Binnen drie maanden na het insturen van de aangifte en de betaling van de successie- of schenkingsbelasting kan de belastingplichtige om een belastingcontrole vragen. Als dan binnen een jaar niets wordt gehoord of de belasting heeft afgezien van een controle, wordt de aangifte automatisch als correct beschouwd en zal er later niet meer een controle volgen. Als de belastingdienst binnen een jaar een controle uitvoert, kan bij een geconstateerde vergissing in de opgave de zaak zonder boetebetaling worden afgewikkeld. Als de fout inhoudt dat er te veel belasting is betaald, zal de belastingdienst het te veel betaalde terugstorten. Nog een extra zorgpunt bij een laag opgegeven waarde: later zal bij verkoop het verschil tussen aanschafprijs en verkoopprijs groot zijn, waarover dan een extra belasting op grond van de plus-value wordt geheven als het gaat om niet-hoofdbewoningen.

Wie in Frankrijk een erfenis krijgt of een schenking ontvangt, moet dat melden bij de Franse fiscus via een déclaration de succession dan wel een enregistrement de l'acte de donation. Elke erfgenaam of ontvanger van een schenking kan aan de fiscale administratie vragen om de inhoud van die verklaringen te controleren. De fiscus heeft daartoe dan een jaar de tijd. Het voordeel van deze procedure moet zijn dat de ontvangers er gerust op kunnen zijn dat de zaak in orde, als de belastingdienst in dat jaar niet op de proppen is gekomen. Na dat jaar is fiscale controle op de erfenis of schenking niet meer mogelijk.

Sinds 1 januari 2007 valt de samenlevingsvorm Pacs onder het regime van scheiding van goederen, séparation de biens. Wel kan men samen een huis kopen, maar dan in onverdeelde vorm (en indivision). Elk is eigenaar voor het door hem of haar ingebrachte geld. Bij verkoop is altijd een akkoord van beide partners nodig, ook al is het eigendom van één en bestaan er huwelijkse voorwaarden. Bij de hoofdbewoning moet de partner altijd toestemming geven. Bij de verkoop van een vakantiehuis geldt dat niet. Niet getrouwden en gepacseerden kunnen bij de gezamenlijk aankoop van een huis ook opteren voor de stichting van een SCI. 

Bij een overdracht aan de partner wordt een droit de partage geheven van 2,5%, niet over het deel dat wordt verkregen, maar over de waarde van het gehele huis op het moment dat de twee uit elkaar gaan. De nieuwe eigenaar - van het huis meestal - wordt beschouwd het in bezit te hebben vanaf de oorspronkelijke aankoopdatum. Dit kan uiteraard gevolgen hebben voor de betaling van eventuele winstbelasting (taxe sur la plus-value) als het niet om een hoofdbewoning ging. Er is wel sprake van een echte verkoop als een gezamenlijk bezit door niet-gehuwden of niet-gepacseerden wordt verdeeld. De ingangsdatum van de eigendom per deelnemers is dan wel de datum van de splitsing en ook moet hier de 'normale' overdrachtsbelasting van 5,09% worden betaald.

Uitvoerige informatie over deze onderwerpen is te vinden in La Maison, uitg. Het Spectrum.

Print dit artikel

Deze pagina is laatst gewijzigd op 21-05-2012 om 21:37.